Personeel grootste knelpunt voor groei installatiebranche

Na een lichte terugval in 2024 en 2025 gaat de installatiebranche weer groeien. Dat blijkt uit het onderzoeksrapport Economische vooruitzichten 2027 en verder, dat Bouwkennis in opdracht van Techniek Nederland heeft opgesteld.

Herstel woningbouw en verduurzaming
De branche verwacht een groei van het productievolume van 2,1 procent dit jaar, 0,4 procent in 2027 en 1,7 procent in 2028. De groei wordt vooral aangejaagd door het herstel van de woningbouw, verduurzaming van gebouwen en de toename van techniek in woningen, kantoren en infrastructuur, in lijn met de eerder gerapporteerde omzetgroei van de installatiebranche naar 36 miljard euro.

Tegelijkertijd waarschuwt Techniek Nederland dat niet de vraag, maar de beschikbare uitvoeringscapaciteit steeds vaker bepaalt of projecten daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Algemeen directeur Erik van Engelen van Techniek Nederland overhandigde de eerste exemplaren van het rapport aan voorzitter Marijke Vuik en algemeen directeur Leendert-Jan Visser van MKB-Nederland.

Oproep aan de politiek
‘De vraag naar installatietechniek blijft toenemen’, licht Van Engelen toe. ‘Woningen moeten duurzamer worden, bedrijven willen hun energieverbruik verlagen en Nederland moet zijn energievoorziening toekomstbestendig maken. Er is dus volop werk voor installatiebedrijven en technisch dienstverleners, maar steeds vaker zien we dat personeelstekorten, netcongestie en complexe regelgeving de uitvoering belemmeren.’

Techniek Nederland roept politiek en overheid op om te zorgen voor stabiel beleid rond verduurzaming en energietransitie. ‘De installatiesector staat klaar om woningen, bedrijven en infrastructuur toekomstbestendig te maken’, vervolgt Van Engelen. ‘Maar dat lukt alleen als investeringen niet voortdurend worden afgeremd door wisselend overheidsbeleid en trage afgifte van vergunningen. Continuïteit en voorspelbaarheid zijn cruciaal.’ Daarnaast benadrukt Van Engelen dat investeringen in techniekopleidingen en innovatie nodig zijn.

Installatiequote stijgt verder
Het aandeel installatietechniek in de totale bouwsom blijft ook dit jaar toenemen, en de zogenoemde installatiequote stijgt in alle marktsegmenten. Vooral in de utiliteitsbouw groeit het belang van installaties sterk: in 2026 bestaat daar gemiddeld 42,8 procent van de bouwsom uit installatietechniek, tegenover 19,5 procent in de woningbouw.

De groei hangt nauw samen met verduurzaming, doordat gebouwen steeds afhankelijker worden van warmtepompen, ventilatiesystemen, laadvoorzieningen, energieopslag en slimme energiesturing. Daardoor verschuift de rol van installateurs van uitvoerder naar systeemintegrator.

Slim de norm
De Nederlandse woning verandert in hoog tempo van een passieve energieverbruiker naar een actief energiesysteem. Warmtepompen, thuisbatterijen, zonnepanelen en slimme energiemanagementsystemen moeten optimaal samenwerken om zoveel mogelijk energie te besparen en het elektriciteitsnet te ontlasten.

‘Netcongestie is een probleem, maar de technieksector is onderdeel van de oplossing’, duidt Van Engelen. ‘De vraag naar slimme, geïntegreerde energieoplossingen en opslagtechnologie gaat sterk groeien. Met techniek kunnen we een kwart van de piekbelasting op het elektriciteitsnet wegnemen.’

Arbeidsmarkt grootste uitdaging
De grootste bedreiging voor verdere groei blijft de arbeidsmarkt. De installatiebranche kampt met een structureel tekort aan vakmensen, terwijl installaties tegelijk complexer worden door digitalisering, elektrificatie en strengere duurzaamheidseisen.

Om de productiviteit te verhogen, zet de sector daarom steeds sterker in op kunstmatige intelligentie (AI), robotisering, industrialisatie, standaardisatie en prefabricage. Installaties worden vaker al in fabrieken voorbereid en als complete modules op de bouwplaats aangeleverd.

Utiliteitsbouw blijft achter
De marktsegmenten woningbouw en infrastructuur groeien de komende jaren, maar de utiliteitsbouw blijft achter. Na een sterke terugval in vergunningverlening eind 2024 wordt voor 2026 en 2027 opnieuw een lichte krimp verwacht: 2,4 procent in 2026 en 1,2 procent in 2027.

Voor dit jaar wordt de terugval echter grotendeels gecompenseerd door verduurzamings- en renovatieprojecten en een stijgende installatiequote. In 2028 is er naar verwachting weer ruimte voor een bescheiden groei.

Elektrificatie zet door
De elektrificatie van Nederland blijft een belangrijke groeimotor voor de installatiebranche. Elektrotechnische installaties vormen steeds vaker het hart van gebouwen en energiesystemen. Installateurs van klimaatinstallaties profiteren vooral van de groeiende toepassing van warmtepompen en airconditioners, die steeds vaker ook als verwarmingssysteem worden gebruikt. Vergrijzing van de bevolking zorgt voor een stabiele vraag naar sanitaire installaties in zorggebouwen en levensloopbestendige woningen.

Belangrijkste cijfers
De woningbouw groeit gemiddeld circa 2,4 procent per jaar in de periode 2026-2028, infrastructuur groeit dit jaar met 13,1 procent en in 2027 met 2 procent, terwijl de utiliteitsbouw krimpt met 2,4 procent dit jaar en 1,2 procent in 2027. De installatiequote in de utiliteitsbouw stijgt naar gemiddeld 42,8 procent, in de woningbouw naar gemiddeld 19,5 procent.

Opkomst slimme energiehuishouding
De manier waarop energie in woningen wordt gebruikt, verandert fundamenteel: waar installaties voorheen vooral gericht waren op verbruik, verschuift de focus naar het organiseren, aansturen en opslaan van energie. Door de energiecrises van de afgelopen jaren en het afbouwen van de salderingsregeling groeit de behoefte om zelf opgewekte energie optimaal te benutten.

Energiemanagementsystemen (ems’en) spelen hierin volgens het onderzoek een centrale rol, doordat ze opwek, verbruik en apparaten slim op elkaar afstemmen. Voor installateurs betekent dit een duidelijke verschuiving in hun rol, omdat ems’en vragen om integratie van verschillende systemen en disciplines, zoals warmtepompen, boilers, laadpalen en elektrische installaties. Installaties moeten daarnaast steeds vaker inspelen op externe factoren, zoals dynamische energieprijzen, netbelasting en weersinvloeden. De opkomst van de thuisbatterij versterkt deze ontwikkeling, doordat opslag en aansturing steeds meer met elkaar verbonden raken.

Overige trends
Aanhoudende geopolitieke spanningen zorgen daarnaast voor structurele onzekerheid in leveringen en prijsvolatiliteit van materialen, waardoor projecten kwetsbaarder worden en installateurs vaker moeten anticiperen op schaarste en langere levertijden. De terugloop in vergunningverlening voor utiliteitsnieuwbouw drukt bovendien het groeipotentieel van de installatiebranche, omdat eerdere aanjagers zoals distributiecentra en datacenters afvlakken, al wordt dit deels gecompenseerd door woningbouw, infrastructuur en verduurzaming.

Tot slot kan de structurele personeelsschaarste in de branche slechts deels worden verlicht door digitalisering en kunstmatige intelligentie (AI), omdat deze vooral administratieve processen verbeteren, terwijl de fysieke installatiearbeid arbeidsintensief blijft en prefab de belangrijkste structurele efficiëntiekans vormt.