Elektrificatie van de Belgische industrie: ‘Investeer in digitalisering en begin gewoon’

Hoe ontstond Entras?
‘Ik richtte Entras samen met Frank Alaerts op, met wie ik in Leuven studeerde. Energie was toen allesbehalve sexy: van de 300 ingenieursstudenten kozen er nog maar 9 voor energie. We gingen elk onze eigen weg, ik bij Siemens, hij in de kernenergie. Toen we elkaar 10 jaar geleden opnieuw tegenkwamen voelden we allebei dat er iets anders nodig was. We gingen energie-intensieve bedrijven door de energietransitie loodsen, met elektrificatie en flexibiliteit als belangrijkste hefbomen.’

Wat is jullie focus?
‘We begonnen als consultants. Inmiddels is ons softwareplatform de kern; een digital twin voor simulaties van industriële energie-installaties, dat intussen ook realtime sturing van assets doet. In ons DNA zijn we echter nog steeds een dienstenbedrijf. Een fabriek laten meebewegen met de energieprijzen moet live gebeuren, op basis van realtime data. Dat vraagt een ander soort oplossing dan in de meeste andere sectoren.’

Hoe anders?
‘In de industrie gaat het nooit om elektriciteit alleen, maar om energie. Bij energie-intensieve bedrijven is doorgaans twee derde van het verbruik warmte. Die wordt in Europa nog grotendeels met gas opgewekt. Een aanpak die zich alleen op elektriciteit richt – bijvoorbeeld de gasboiler buiten gooien en er een elektrische boiler voor in de plaats te zetten – volstaat daarom niet. Daar zit geen sluitende businesscase in.’

Hoe belangrijk is elektrificatie van de industrie?
‘Dit is niet de enige piste in de energietransitie. Denk bijvoorbeeld ook aan biogas of waterstof, al bleek dat vooral een overroepen hype. Maar elektrificatie is wel de hoeksteen: voor het effectieve gebruik van hernieuwbare energie en kostenvoordeel, ook tegenover de rest van de wereld. Vroeger zeiden we dat we een mirakel nodig hadden om de klimaatverandering op te lossen. We kregen er 3: windmolens en zonnepanelen, en nu ook energieopslag met batterijen. De technologie is er. Dat verandert alles, ook politiek, en bedrijven die vandaag internationaal competitief willen blijven, hebben nood aan energiezekerheid tegen een concurrentiële prijs.’

Hoe snel gaat het in België?
‘We denken in Europa graag dat we koploper zijn, maar China, India en Brazilië gaan bijvoorbeeld sneller. België is dat evenmin. Er zijn wel goede redenen waarom elektrificatie hier niet evident is. Onze industrie is complex – veel chemie, staal, cement… – met continue processen en hoge betrouwbaarheidseisen. Daarnaast hebben we havens met grote commodity-industrieën die op de wereldmarkt moeten concurreren en een reëel kostennadeel hebben. Voor investeringen in geëlektrificeerde productie hebben die langetermijnzekerheid nodig, wat nu niet vanzelfsprekend is. Toch gebeurt er behoorlijk wat, vooral in het middensegment: in de voedingsindustrie, de tuinbouwsector en specialty chemicals worden vandaag stappen gezet, al vallen die minder op door de kleinere bedrijfsgrootte en investeringen.’

Wat zijn de grote bottlenecks?
‘Er zijn 4 voorwaarden die vervuld moeten zijn om elektrificatie te doen slagen: Te beginnen met voldoende kapitaal om te investeren en betrouwbare, competitieve elektriciteit. Die zijn vandaag echter niet het grootste probleem, zolang er voldoende langetermijnzekerheid is. Infrastructuur en expertise vormen de echte knelpunten.’

De ruimte op het stoomnet remt elektrificatie…
‘Ik heb de indruk dat, ook op politiek niveau, nog altijd onvoldoende duidelijk is hoe essentieel en dringend een goede netinfrastructuur is. Er zou echt een crisisplan voor moeten komen. Op transmissienetniveau gaat het nog, al botsen we op vergunningsproblemen voor nieuwe hoogspanningsverbindingen, mede door te weinig draagvlak bij de bevolking. Op distributienetniveau, waar duizenden kleine projecten moeten worden uitgevoerd, gaat het echt te traag. In Vlaanderen leeft bij velen het idee dat het eventjes de verkeerde kant opging, maar dat het nu onder controle is. Ik heb echter het gevoel dat er te weinig sense of urgency is.’

En er is een gebrek aan expertise?
‘Er is nog te weinig inzicht in hoe het allemaal werkt, in de industrie en politiek. Dat is geen verwijt. De wereld ziet er vandaag totaal anders uit dan 10 jaar geleden. Niet iedereen heeft zich daar al aan aangepast. Zo zijn veel aangeboden oplossingen, zoals energiemanagementsoftware, nog “electric only” en dus niet volwassen genoeg voor de industrie. Die keten is nog zoekende, al zie ik de maturiteit stilaan groeien. Tegelijkertijd zien we ook nog hardnekkige mythes die de noodzakelijke ontwikkeling in de weg zitten.’

Welke?
‘Ik noem er 2. Veel klanten denken dat ze, omdat ze hun elektriciteit al hebben ingekocht voor volgend jaar, niet meer blootgesteld zijn aan volatiele prijzen. Dat is fout. Hedgen is een financieel instrument om je risico te beperken, maar staat volledig los van het feit dat je in real time nog altijd blootgesteld bent aan spotprijzen.’

En de andere?
‘De stroomfactuur betreft niet enkel de groothandelsprijs, maar ook netkosten, en steeds vaker het capaciteitstarief voor je piekverbruik. Wie daar geen rekening mee houdt, bouwt een foute business case. Ik heb dat al meerdere keren fout zien gaan, bijvoorbeeld leveranciers die een grote batterij plaatsen met mooie beloften over optimalisatie die niet worden waargemaakt. Stel zo’n systeem brengt jaarlijks 300.000 euro op, maar daar staan 150.000 euro aan netkosten tegenover, dan moeten die gewoon worden betaald. Het resultaat: ruzie in de value chain, terwijl de onderliggende oplossing goed was.’

Er moet meer snelheid worden gemaakt met elektrificatie in België?
‘Er moet meer stuurbare vraag komen op het moment dat er veel aanbod is. Dat is ook gewoon economische logica. De manier om dat te doen, is elektrische vraag verschuiven naar die momenten. We hebben het in essentie dus over flexibiliteit. En om die mogelijk te maken, is ook elektrificatie nodig: zodat je net op momenten van overschot kan verbruiken. Er is voor mij dan ook nog lang geen sprake van te veel hernieuwbare energie in het systeem.’

Wat is de opgave voor de overheid?
‘Ik zie 3 prioriteiten. Belast elektriciteit niet overdreven zwaar. Normaal mag die ongeveer 2,5 keer duurder zijn dan gas. De huidige verhouding is een ramp voor de Belgische eindgebruiker. Daarnaast: structureer de netkosten correct. Het huidige capaciteitstarief is contraproductief: het remt de energietransitie af in plaats van te versnellen. Eén enkele piek van een megawatt kan al 100.000 euro per jaar kosten, wat elke businesscase onmogelijk maakt. Dat tarief moet dynamischer en lager. En de derde: vergunningverlening moet sneller gaan. Ik besef dat dat moeilijk is met zoveel verschillende, ook terechte belangen, maar het is cruciaal.’

Wat moet de industrie zelf doen?
‘Een gedigitaliseerd energiesysteem waarin alles realtime gemeten en gestuurd kan worden, is noodzaak wil dit allemaal werken. Je zou denken dat dat toch overal gebeurt. Dat is op veel plekken ook zo, maar het is soms nog altijd niet zo top. Investeer daar dus in. Twee: begin gewoon. Dat hoeft niet meteen een megaproject te zijn. Door te starten, ook op een klein stuk van de fabriek, bouw je maturiteit en skills op. Je ziet live op een dashboard wat er gebeurt, bijvoorbeeld met een e-boiler, buffervat of warmtepomp, en wat er die dag bespaard of verdiend is. Dat maakt het minder abstract. Klanten die eraan beginnen, zetten binnen het jaar meestal een volgende stap. We hebben het dus tevens over een kwestie van vertrouwen, en dat komt alleen als je het begrijpt.’