De energietransitie in de sociale huursector: ‘Vergeet het menselijke aspect niet’

Hoe kijk jij naar de verduurzaming bij de 41 Vlaamse woonmaatschappijen die jullie als sectorale energiecoöperatie hierbij ondersteunen?
‘We zijn een aardig eind op weg. Dat gezegd: we focussen bij de energietransitie vaak op technologie. Een belangrijke vraag is echter ook hoe je zorgt dat die ook echt goed bij de gebruiker terechtkomt. Kijk bijvoorbeeld naar ventilatiesystemen of warmtepompen. Die systemen werken uitstekend. Maar waar het vaak misloopt is het menselijke aspect. Eigenlijk is dat niet zo vreemd.’

Waarom?
‘Als ik een nieuw apparaat koop, duw ik doorgaans op wat knopjes en neem ik het in gebruik. Dat geldt voor veel mensen. Wat te vaak gebeurt, is nieuwe technologieën introduceren met een handleiding in een taal die alleen specialisten begrijpen. Fabrikanten verliezen al wel eens de user experience uit het oog. Die moet heel intuïtief zijn. In een duidelijke klare taal die iedereen begrijpt. Daar worden bibliotheken vol over geschreven, maar het wordt niet altijd geïmplementeerd. Ik denk dat we dat bij de hele technologische vooruitgang in wonen ook meemaken.’

Daar is ook bij de verduurzaming van sociale huurwoningen te weinig aandacht voor geweest?
‘Daar vrees ik soms toch wel wat voor.. In Vlaanderen hebben we in het verleden soms technologie geïnstalleerd met niet veel meer dan een brochure of een flyertje als uitleg. Ik vrees dat dat niet altijd voldoende is geweest. In Nederland moet je eerst 70 procent van de bewoners overtuigen voordat je aan de slag kunt met bijvoorbeeld zonnepanelen. Dat vraagt om uitgebreide informatievoorziening en dialoog. In Vlaanderen is de situatie helemaal anders. Woonmaatschappijen investeren altijd in sociale huurwoningen vanuit de overtuiging dat het de bewoners ten goede moet komen. Maar ik stel me wel de vraag of we hen altijd voldoende meenemen in het verhaal en duidelijk maken waarom we die keuzes maken.’

Dat is beter geworden met de jaren?
‘Toen wij begonnen met de installatie van de eerste zonnepanelen, eind 2022, hadden we zoiets van: we moeten de mensen duidelijk uitleggen wat een zonnepaneel is, wat het doet, wat het proces is, wat je moet betalen, enzovoort. We lieten 2 animatiefilmpjes maken, heel correct en heel duidelijk. Die zetten we op YouTube. Maar vrij snel maakte ik me de bedenking: we mogen er niet van uitgaan dat iedereen toegang heeft tot internet of een smartphone heeft. Dus we hebben de tekeningen die we al hadden omgezet in papieren stripverhalen, en die zijn we bij de mensen in de bus gaan steken. Ondertussen hebben we er al meer dan 14.000 gebust.’

En verandering?
‘Je moet mensen op verschillende manieren benaderen en goed informeren. Dat betekent dat je een website nodig hebt met een FAQ-pagina waar mensen terechtkunnen, en eventueel ook een chatbot waar mensen vragen kunnen stellen. Maar ik denk dat je daarnaast ook moet inzetten op menselijke communicatie. Daarmee bedoel ik: iemand die gewoon de telefoon opneemt en vragen persoonlijk beantwoordt. Daarnaast zijn er steeds weer nieuwe onderwerpen waarmee je mensen verder kunt helpen. Vandaar onze nieuwe postercampagne.

Wat behelst die?
‘De prijs die sociale huurders in Vlaanderen betalen voor de zonnestroom is zo’n 40 procent lager dan de gemiddelde prijs van stroom die je van het net koopt. Zoveel mogelijk eigen zonnestroom consumeren levert onze huurders met pv dus een behoorlijk financieel voordeel op. We laten nu posters drukken die de woonmaatschappijen in hun verhuurkantoren ophangen. Daar komen veel huurders langs als ze een vraag hebben. Bewust of onbewust gaan we hen de boodschap geven: gebruik je stroom op het moment dat de zon schijnt, tijdens de daguren.’

Dat gaat werken?
‘Ik gaf onlangs het voorbeeld van een doorsnee gezin van 4 personen met een jaarlijks verbruik van 3.500 kilowattuur. Als zij 30 procent zelfverbruik realiseren, is de jaarlijkse besparing 120 euro. Dat kan door simpele maatregelen. Zo worden mobiele telefoons vaak geladen als men gaat slapen. Doe je dat tijdens de dag, dan laad je goedkoper op. Hetzelfde geldt voor het gebruik van de wasmachine en droger. Maar je moet wel mensenmaat houden.’

Wat bedoel je daarmee?
‘Je moet niet tegen onze sociale huurders dat ze hun elektrische auto overdag moeten opladen, dat is waanzin. Wel hebben we een poster in de maak waarin we zeggen: heb je een step of elektrische fiets, laad die batterij dan overdag op. Dat is bovendien nog veiliger ook, want als er tijdens het opladen iets misgaat, merk je dat sneller dan wanneer je ligt te slapen.’

Netbeheerder Fluvius zal blij zijn met deze actie…
‘Ga je dit met veel mensen doen, dan draag je bij aan minder druk op het stroomnet. Hoe meer zelfverbruik, hoe minder injectie. Dat is iets waar je als gebruiker natuurlijk helemaal niet mee bezig bent. Veel mensen zijn opgegroeid met het idee dat je stroom gebruikt wanneer je thuis bent of ‘s nachts, zonder daar verder bij stil te staan. Veel huishoudtoestellen hebben vandaag een tijdsklokje, waarmee je zelf kan instellen wanneer ze moeten beginnen met wassen, drogen, afwassen. De tijd van het extreem goedkope nachttarief is bovendien voorbij. Zonnestroom tijdens de dag is de goedkoopste energie voor sociale huurders met zonnepanelen.’

Onder de streep?
‘Bij een technologische investering plaats je ergens één keer een toestel of systeem – that’s it. Maar als je menselijk gedrag wilt veranderen, volstaat het niet om één keer een folder in de bus te steken of een poster op te hangen. Je moet daar voortdurend op inspelen en het onder de aandacht blijven brengen, en dat vraagt tijd en een combinatie van acties.’

Die postercampagne is nog maar het begin?
‘We gaan dit onderwerp ook onder de aandacht brengen via e-mailbanners, huurderskrantjes, en op termijn misschien zelfs via apps die mensen een seintje geven – bijvoorbeeld dat de zon om 8 uur ‘s morgens opkomt en dat ze hun droger dus beter pas om 10 uur aanzetten. Dat is een nagel waar je op moet blijven hameren. Ik ben ervan overtuigd dat een woonmaatschappij meer kan zijn dan een aanbieder van degelijke huurwoningen. Je kunt mensen heel eenvoudig, zonder belerend te worden en zonder dure ingrepen, een beetje de goede richting op helpen – op allerlei vlakken.’