Registratie thuisbatterijen moet naar 100 procent, maar hoe?

Behavior Change Group richt zich op het toepassen en overdragen van gedragswetenschappelijke kennis. Melissa Warmerdam is gedragsspecialist bij het team duurzaamheid en mobiliteit. Ze is onder meer betrokken bij diverse aan de energietransitie gerelateerde projecten, bijvoorbeeld voor bedrijven en overheden, en geeft trainingen en opleidingen waarin professionals leren hoe gedragsverandering werkt en hoe zij deze kennis kunnen toepassen in hun dagelijkse en professionele leven.

Cowboys
De thuisbatterij stond bij Behavior Change Group nog niet centraal in een specifiek onderzoek, vertelt Warmerdam, maar kwam kortgeleden wel voor het eerst aan de orde, namelijk in de begeleiding van een groep professionals van de veiligheidsregio Midden- en West-Brabant. Die casus draait om de thuisbatterij en risicobeheersing. ‘Er stappen vele cowboys in deze groeimarkt. Hoe zorg je ervoor dat mensen die niet alleen aanschaffen, maar deze ook veilig laten installeren met het oog op brandveiligheid?’

Netstabiliteit
Thuisbatterijen die kunnen terugleveren aan het stroomnet moeten verplicht aangemeld worden bij de netbeheerder. Die wil die registratie op orde hebben; een volledig en actueel inzicht in het aantal en de locatie van de opslagsystemen helpt bij het borgen van netstabiliteit en het voorkomen van overbelasting. Wanneer naar schatting 3 tot 4 op de 10 geplaatste thuisbatterijen niet worden doorgegeven, is sprake van een probleem. Wat is de oplossing?

Voorwaarde
Volgens Warmerdam is het gedrag rondom de registratie van thuisbatterijen complex. Zo ligt de verantwoordelijkheid onder de streep bij de consument, maar in de praktijk ligt het tevens voor de hand dat de installateur daar een rol in pakt. Tegelijkertijd is een belangrijke voorwaarde dat mensen überhaupt weten dat registratie verplicht is. Is dat het geval? Doen netbeheerders genoeg? Hoe is het proces ingericht, bijvoorbeeld wat betreft het gebruikersgemak van de meldingssite energieleveren.nl en het voorhanden zijn van de gegevens waarnaar wordt gevraagd?

Scherp definiëren
Hoe zou Warmerdam de registratie van de thuisbatterij aanpakken? Ze stelt allereerst dat gedragsverandering altijd begint bij het scherp definiëren van het doelgedrag, in dit geval: het melden van een thuisbatterij. Vervolgens wordt gekeken waarom dat gedrag wel of niet plaatsvindt, waarbij zowel de groep die het gewenste gedrag al vertoont als de groep die dat niet doet wordt onderzocht. Zo ontstaat inzicht in de factoren die gedrag beïnvloeden, in plaats van te werken op aannames.

ACDR-model
De methodiek van Behavior Change Group is gebaseerd op het zogenaamde ACDR-model: omgevingsfactoren (Architecture), kennis, vaardigheden en het vertrouwen om te handelen (Competenties), motivaties (Drivers) en belemmeringen of weerstand (Resistances). Door deze pijlers in kaart te brengen, ontstaat een compleet beeld van de factoren die gedrag beïnvloeden en de belangrijkste gedragsbepalers. Dat zijn er vrijwel altijd meerdere. Pas daarna kan worden bepaald welke interventies effectief zijn, waarbij idealiter ook wordt getest welke daadwerkelijk het verschil maken in de praktijk.

Afhaken
Wat is een denkbaar scenario van deze exercitie op de case registratie van de thuisbatterij? Volgens Warmerdam zou allereerst gekeken worden of de omgeving het gewenste gedrag faciliteert. Daarbij gaat het niet alleen om wet- en regelgeving, maar ook om de praktische en digitale omgeving. Hoe komen mensen op de registratiewebsite energieleveren.nl terecht en op welk moment in het aankoop- en installatieproces worden zij gewezen op de meldplicht? Doet de installateur dat standaard of wordt verwacht dat klanten daar zelf achter komen? Het in kaart brengen van die ‘gedragsreis’ kan inzicht geven in waar mensen afhaken.

Installateur
‘Ook het registratieproces zelf verdient aandacht’, aldus Warmerdam. Welke gegevens zijn nodig en zijn die eenvoudig beschikbaar? Wat betreft competenties gaat het bijvoorbeeld om de vraag of consumenten weten dat registratie verplicht is en beschikken zij over de benodigde informatie om dit uit te voeren? Daarbij gaat het niet alleen om de consument, maar mogelijk ook om de installateur. ‘Je mag aannemen dat iemand die een thuisbatterij plaatst die informatie meegeeft en de klant van uitleg voorziet. Maar dat weet je niet totdat je het hebt geanalyseerd.’

Handrem
Tot slot wordt onderzocht welke motieven en weerstanden een rol spelen. Het voorkomen van een eventuele sanctie kan een drijfveer zijn, net als het besef dat registratie bijdraagt aan een stabiel elektriciteitsnet. Tegelijkertijd wijst Warmerdam erop dat thuisbatterijbezitters mogelijk vooral handelen vanuit financiële overwegingen, bijvoorbeeld in reactie op de afbouw van de salderingsregeling. ‘Dan is een denkbare gedachte: “Ik regel mijn eigen energievoorziening, waarom moet de netbeheerder dat weten?” Anderen twijfelen mogelijk aan het nut van registratie of wantrouwen de overheid in bredere zin. Juist dergelijke weerstanden kunnen volgens Warmerdam een belangrijke handrem op gedrag vormen. ‘Als die er nog op zit, kun je heel erg gaan motiveren of informatie geven. Maar dan gaan mensen nog steeds niet vooruit.’

Gelijk doen
Over mogelijke interventies wil Warmerdam slechts voorzichtig speculeren. ‘Dat hangt echt af van wat er uit die gedragsanalyse komt.’ Tegelijkertijd ziet ze wel logische aanknopingspunten. Het moment waarop een thuisbatterij wordt geïnstalleerd, lijkt volgens haar kansrijk. ‘Je zou het dan eigenlijk gelijk willen doen omdat mensen er dan mee bezig zijn.’ Voor consumenten is het aanmelden een eenmalige handeling, terwijl het voor installateurs onderdeel kan worden van hun routine. Een QR-code naar energieleveren.nl, een eenvoudig stappenplan of een korte toelichting op het belang van registratie kunnen volgens haar al helpen. ‘Je wilt het gewoon zo makkelijk mogelijk maken.’ Welke interventie uiteindelijk het meest effectief is, verschilt volgens Warmerdam per doelgroep. Wat werkt voor installateurs, hoeft niet automatisch aan te sluiten bij consumenten.

Aannames
Warmerdam: ‘Hoe dan ook, dit probleem gaat zich niet vanzelf oplossen. Actie is nodig, anders zal er waarschijnlijk weinig veranderen, althans niet op korte termijn. Dat begint met een goede analyse. De ervaring leert dat meer tijd steken in de analyse dan in de daadwerkelijke oplossing vaak het meeste oplevert. Te vaak wordt direct naar een interventie gegrepen, terwijl nog onvoldoende duidelijk is welke gedragsfactoren een rol spelen. Juist door eerst te onderzoeken waarom mensen hun thuisbatterij wel of niet registreren, kunnen gerichte maatregelen worden genomen en wordt voorkomen dat op aannames wordt gevaren.’