Hoe kan inburgering dynamische energiecontracten worden versneld in België?

Wat is jouw achtergrond en huidige focus?
‘Ik geef voornamelijk trainingen en begeleiding aan bedrijven die hun weg zoeken in de energietransitie. Daarvoor werkte ik bij diverse energieleveranciers als verantwoordelijke voor portfoliomanagement. Ik heb er al meer dan 30 jaar opzitten in de energiesector en volg de ontwikkelingen rond markten, tarieven en flexibiliteit nauwgezet.’

Hoe zie jij de opkomst van dynamisch energiecontracten?
‘Daarbij wordt elektriciteit, afname en productie, per kwartier afgerekend tegen de marktprijs van dat kwartier. Voor veel consumenten klinkt dat als iets nieuws, maar de groothandelsmarkt werk al jaren zo en grote bedrijven maken gebruik van. En nu is deze contractvorm ook beschikbaar voor huishoudens en kleinere ondernemingen.’

Hoe ontwikkelt die markt zich in België?
‘Meer dan 10 leveranciers bieden inmiddels dynamische tarieven aan. De adoptie blijft echter beperkt. In Vlaanderen zit momenteel iets meer dan één procent van de consumenten op een dynamisch contract. In Wallonië en Brussel is dat eerder nul. Dat is opvallend weinig als je kijkt naar andere landen, bijvoorbeeld Noorwegen waar maar liefst 97,2 procent van het huishoudelijke stroomverbruik is gekoppeld aan spotprijscontracten.’

Waarom verloopt de adoptie zo langzaam?
‘Belgen hebben een voorkeur voor vaste prijzen zo lijkt het. Zelfs als die duurder zijn, kiezen veel mensen liever voor de perceptie van zekerheid. Daarnaast: onbekend maakt onbemind. Dynamische contracten worden vaak voorgesteld als een groot risico wanneer stroomprijzen pieken. Veel minder aandacht gaat naar momenten waarop elektriciteit juist heel goedkoop of zelfs negatief geprijsd is door een overschot. Daardoor worden dynamische contracten vaak als risicovol gezien, terwijl de mogelijke besparing groter is dan het risico.’

Welke voordelen laten consumenten liggen?
‘We zien steeds vaker momenten waarop de elektriciteitsprijs negatief wordt. Zo werd op 1 mei dit jaar een record genoteerd: minus 500 euro per megawattuur. Dat zijn momenten waarop een elektrische auto laden, warmtepomp opwarmen of andere verbruikers zoals een wasmachine of oven inschakelen heel gunstig is. Daar kun je ook zonder ingewikkelde technologie je gedrag op aanpassen. Als de zon volop schijnt, is de kans groot dat stroom goedkoop is.’

Een dynamisch contract en slimme sturing gaan niet automatisch hand in hand?
‘Het kan helpen, maar het is zeker geen vereiste. Je hoeft niet per se allerlei software te installeren. Natuurlijk is het handig als een batterij, warmtepomp of laadpaal automatisch wordt aangestuurd, maar ook zonder die systemen kun je al voordeel behalen. Vroeger hadden we dag- en nachttarieven. Nu verschuift dat principe naar momenten waarop veel zonne-energie beschikbaar is. Met gezond verstand kom je al een heel eind.’

Hoe groot zijn de financiële risico’s daadwerkelijk?
‘Ik heb eens een situatie doorgerekend waarin iemand met een dynamisch contract het verbruik verschuift naar goedkope uren en een extreem scenario waarin die juist maximaal verbruikt op de duurste momenten. De potentiële winst van slim sturen was groter dan het mogelijk verlies in het slechtste geval. Dat betekent dat potentiële kansen groter zijn dan de mogelijke nadelen. Voor veel huishoudens zal een dynamisch contract bij ongewijzigd gedrag ongeveer hetzelfde resultaat opleveren als een variabel contract. Bij aanpassing ontstaat er voordeel.’

Vlaanderen kent veel zonnepanelen en thuisbatterijen. Het gaat nu snel met elektrische auto’s. Je zou verwachten dat dynamische contracten die ontwikkeling volgen…
‘Inderdaad. Hoe meer grote verbruikers een huishouden heeft, hoe groter het potentiële voordeel van een dynamisch contract. Elektrische auto, warmtepomp en/of thuisbatterij bieden veel mogelijkheden om slim met prijsprikkels om te gaan. Maar mensen vinden het blijkbaar ingewikkeld, maar dat is vooral beeldvorming. In de praktijk zie ik nog altijd mensen die hun elektrische auto direct bij thuiskomst inpluggen, rond zes à zeven uur ‘s avonds, precies wanneer het net al zwaar belast is en elektriciteit duur is. Zeker wanneer het laden toch betaald wordt door de werkgever, valt de prijsprikkel voor gedragsverandering volledig weg. Terwijl dat eigenlijk heel eenvoudig anders kan met een slimme laadpaal, een smart charging app of domweg met een timer.’

Zijn energieleveranciers eigenlijk enthousiast over deze energiecontracten?
‘Voor leveranciers betekent een dynamisch contract extra werk. Je moet klanten per kwartier kunnen afrekenen en daarvoor veel data verwerken. Traditionele energiebedrijven, de “dinosaurussen”, zijn daar van oudsher niet op ingericht. Tegelijkertijd zijn er voordelen. Leveranciers krijgen meer inzicht in het gedrag van hun klanten, kunnen hun energie-inkoop daar beter op afstemmen en extra slimme diensten aanbieden. Ik denk niet dat leveranciers dynamische contracten tegenwerken, maar ze promoten ze ook niet bijzonder actief. Daarnaast zie je tussenvormen opkomen, zoals Empower Flextime van Engie met 3 tijdsblokken met verschillende tarieven, die consumenten laten wennen aan het idee dat stroom niet op elk moment dezelfde waarde heeft.’

Ook netbeheerders en de overheid hebben een belang bij deze ontwikkeling…
‘België beschikt vandaag al over ongeveer 12 gigawatt omvormervermogen aan zonnepanelen. Op sommige zonnige momenten overstijgt de productie ruimschoots de vraag. Naarmate er nog meer hernieuwbaar bij komt, krijg je steeds vaker situaties met enorme overschotten aan zonne-energie. Flexibiliteit is dus echt wel nodig, ook bij huishoudens. Dat kan door “hard” in te grijpen, waarbij de netbeheerder een rode knop krijgt om je zonnepanelen uit te schakelen bij grote overschotten. Maar het is veel fijner om mensen zelf de regie in handen te geven. Dynamische contracten zijn daarvoor een logisch instrument. Ze zetten consumenten aan tot meer verbruik wanneer er veel duurzame stroom beschikbaar is en minder wanneer het systeem onder druk staat.’

Wat moet er gebeuren om de adoptie te versnellen?
‘Er is allereerst nood aan sensibilisering van consumenten. Veel mensen kennen de mogelijkheden van een dynamisch contract niet, terwijl ze er wel geld mee kunnen besparen. De mensen moeten beseffen dat ze nodig zijn om meer flexibiliteit in ons energiesysteem te brengen. Bedrijven kunnen ook een rol spelen, bijvoorbeeld in hun car policy. Sommige bekijken vandaag al hoe ze werknemers met een elektrische bedrijfswagen kunnen aanzetten tot slim thuisladen. En uiteraard ligt er een taak bij de overheid.’

Welke?
‘In de factuur komt maar 25 procent van elektriciteit zelf. Die overige 75 procent is nog niet dynamisch. Het reageren op prijssignalen heeft daardoor maar een beperkte impact.  Uiteindelijk hebben we meer flexibiliteit nodig in het energiesysteem. Alles wordt volop geëlektrificeerd en we hebben steeds meer zon en wind. De uitdaging is om dat netjes in evenwicht te houden. Of mensen daarop reageren via prijssignalen, of dat flexibiliteit op een andere manier wordt georganiseerd, maakt op zich niet uit. Maar de regelgeving moet daar wel op worden aangepast. Dat is allemaal geen keuze, maar noodzaak.’