TenneT: kosten congestiemanagement stijgen fors, meer dan 1 terawattuur curtailment

De elektriciteitsprijzen in Nederland zijn in 2025 met 12 procent gestegen naar gemiddeld 87 euro per megawattuur. Tegelijk nam het aantal uren met negatieve prijzen toe naar 584, meldt TenneT in zijn Annual Market Update.

Stijging elektriciteitsprijzen
De stijging in de elektriciteitsprijs kan volgens de hoogspanningsnetbeheerder onder meer verklaard worden door een stijging in de CO2-prijzen met 13 procent en de stijging van de gasprijzen met 5 procent. De kolenprijzen daalden juist met 14 procent. Ook maakten kolen- en gascentrales meer draaiuren, wat leidt tot hogere prijzen op de day-aheadmarkt.

Het aantal uren met hoge prijzen, boven de 200 euro per megawattuur, steeg van 98 uur in 2024 naar 127 uur in 2025. Opvallend is dat deze hoge prijzen niet meer alleen in de winter plaatsvinden. Ook tijdens zomeravonden komen hoge prijzen voor, volgens TenneT waarschijnlijk door toegenomen gebruik van koeling op momenten dat de productie van duurzame energie achterblijft omdat er in de latere avonduren geen opwek van zonnepanelen is.

1 terawattuur curtailment
In 2025 nam het aantal uren met negatieve elektriciteitsprijzen verder toe van zo’n 460 uur in 2024 naar zo’n 580 uur in 2025. Opvallend is volgens TenneT dat deze prijzen minder negatief zijn dan in voorgaande jaren.

Negatieve prijzen ontstaan wanneer het aanbod van hernieuwbare energie de vraag overstijgt. Eigenaren van windmolens en zonnepanelen reageren steeds vaker op negatieve prijssignalen door productie af te schalen, zogenaamde marktgebaseerde curtailment. Waar er in 2022 nog maar 88 gigawattuur aan marktgebaseerde curtailment was, nam dit toe tot meer dan 1.000 gigawattuur in 2025. Dit is een stijging van 33,5 procent ten opzichte van 2024, toen het om 768 gigawattuur ging.

Nederland verstevigt exportpositie
Nederland was in 2025 voor het vierde jaar op rij netto-exporteur van elektriciteit. De exportpositie nam toe tot 14 terawattuur, waar dit in de periode 2022 tot en met 2024 nog tussen de 4 en 6 terawattuur lag. In de jaren daarvoor importeerde Nederland vooral elektriciteit. De toename hangt samen met meer productie uit gascentrales, 4,7 terawattuur meer dan in 2024, zonne-energie met 3,7 terawattuur meer en kolencentrales met 2,4 terawattuur meer, terwijl de nationale elektriciteitsvraag stabiel blijft.

De waarde van de netto-export van elektriciteit in 2025 bedraagt meer dan 1 miljard euro. Veel Nederlandse gascentrales zijn relatief jong en hebben door hoge efficiëntie een sterke concurrentiepositie in Europa waardoor ze in 2025 meer konden produceren.

Gemengd beeld congestiemanagement
De totale kosten voor congestiemanagement, het beheren van de drukte op het elektriciteitsnet, daalden in 2025 licht met 10,2 procent naar 127 miljoen euro ten opzichte van een jaar eerder. Dit kan volgens de hoogspanningsnetbeheerder vooral verklaard worden door lagere kosten gerelateerd aan congestie door gepland onderhoud.

Wanneer alleen wordt gekeken naar regulier congestiemanagement in congestiegebieden, stijgen de kosten met 42 procent van 34 miljoen euro naar 48 miljoen euro. Een belangrijk deel van deze kosten komt door hogere kosten voor congestiemanagement in congestiegebied Flevoland, Gelderland en Utrecht. De redispatchvolumes namen in 2025 toe, met name op het 110 tot 150 kilovolt-net, waar een duidelijke stijging zichtbaar is. Redispatch is het verplaatsen van elektriciteitsproductie om netcongestie op te lossen.

Capture rate
De capture rate, de relatieve waarde van een technologie ten opzichte van de gemiddelde waarde van elektriciteit, van zonne-energie en wind op land daalden in 2025. Dit betekent dat deze productie relatief vaker plaatsvindt op momenten met lagere prijzen. Voor zonne-energie kwam de capture rate in 2025 uit op 65 procent en 75 procent voor wind op land.

Voor wind op zee blijft de capture rate stabiel op 92 procent, wat wijst op productie op momenten met relatief hogere marktwaarde.

Marktintegratie blijft uitdaging
Tot slot meldt TenneT dat de verschuiving in het balanceringssysteem verder doorzet. Het aandeel van regeltoestand 2, waarin zowel opwaarts als neerwaarts wordt gebalanceerd, stijgt verder van 17 procent van de uren in 2024 naar 27 procent in 2025. De jaren daarvoor, in 2023 en 2024, was dat slechts in relatief 9 en 8 procent van de uren het geval.

Dit wijst volgens de netbeheerder op een grotere dynamiek in de balans tussen vraag en aanbod, ook binnen de kwartieren waarop prijzen verrekend worden. Snelreagerende assets zoals zon en wind en ook batterijen, maar ook koppeling met Europese balanceringsdienst PICASSO, beïnvloeden deze trend.