ACM meldt onderinvesteringen van netbeheerders en vraagt om duidelijke keuzes

Tot en met 2028 investeren de netbeheerders jaarlijks ruim 15 miljard euro in het energienet. Dit is de hoogste investering ooit. De investeringsplannen voor elektriciteit en gas werden afgelopen januari aangeboden aan de toezichthouder.

Onderinvesteringen gemeld
Uit de investeringsplannen blijkt dat de netbeheerders voor elektriciteit Coteq, Enexis, Liander, Stedin, TenneT en Westland Infra de komende jaren niet in staat zijn om alle noodzakelijke investeringen uit het investeringsplan tijdig uit te voeren. De ACM heeft daarom op grond van artikel 5.8 van de Energiewet een melding van onderinvesteringen gedaan aan minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei.

De combinatie van beperkte ruimte, een tekort aan technici en langdurige vergunningstrajecten bemoeilijkt volgens de netbeheerders de uitvoering van projecten. Gerichte keuzes zijn noodzakelijk om de uitvoering beheersbaar te houden en vertraging te beperken.

1.000 projecten
TenneT heeft in 2026 meer dan 300 nieuwe projecten toegevoegd aan het werkpakket. In totaal gaat het nu om ongeveer 1.000 projecten voor uitbreiding en vervanging van het hoogspanningsnet, op land en op zee.

De investeringsplannen doorlopen een tweejaarlijkse cyclus. Voorafgaand aan de vaststelling doorliepen de grote netbeheerders een verbetertraject om in de plannen meer inzicht te geven in onderliggende knelpunten en keuzes. Volgens de ACM hebben de netbeheerders een goede invulling aan de afspraken gegeven.

Zorgen over betaalbaarheid
Eerder gaven de netbeheerders aan gezamenlijk meer dan 200 miljard euro te moeten investeren. Deze investeringsopgave leidt tot zorgen over de betaalbaarheid van het energiesysteem. TNO concludeerde vorig jaar dat beleidsmaatregelen gericht op slimme energieplanologie, het stimuleren van flexibiliteit in de gebouwde omgeving en industrie, en het ontwikkelen van warmtenetten miljarden aan netinvesteringen kan besparen. Ook Netbeheer Nederland verwacht dat tot 30 miljard euro bespaard kan worden met daadkrachtig en duidelijk beleid van het Rijk, provincies en gemeenten.

De ACM waarschuwt bovendien dat onzekerheid over de toekomst van het energiesysteem druk kan zetten op de betaalbaarheid van de energietransitie. Vanwege deze onzekerheid ontwikkelen de netbeheerders gezamenlijk meerdere scenario’s. In het ene scenario speelt bijvoorbeeld waterstof een belangrijke rol, in het andere scenario is Nederland verregaand geëlektrificeerd.

Meerdere scenario’s risico
Een netbeheerder kan vervolgens zelf het meest passende scenario voor zijn investeringsplan kiezen, met als gevolg dat de netbeheerders niet noodzakelijkerwijs dezelfde scenario’s hanteren. Vanwege de onzekerheid over de toekomst, en de wettelijke taak voor een netbeheerder om te voorzien in alle vraag naar netcapaciteit is het volgens de ACM begrijpelijk dat netbeheerders kiezen om in hun investeringsplan rekening te houden met het scenario dat het meest vraagt van hun netten.

De keerzijde hiervan is dat het hanteren van verschillende scenario’s een risico oplevert voor de betaalbaarheid van de nettarieven. ‘Er is namelijk een grote kans dat netbeheerders meer investeren in hun netten dan nodig, als zij zich genoodzaakt voelen alle infrastructuur aan te leggen die in de toekomst mogelijkerwijs nodig zou kunnen zijn’, schrijft de ACM in een brief aan Van Veldhoven. ‘Wanneer netbeheerders gelijktijdig een waterstofnet en een elektriciteitsnet aanleggen met voldoende capaciteit om zowel een industrie te faciliteren die volledig is geëlektrificeerd, als een industrie waar aardgas volledig wordt vervangen door waterstof, zal achteraf blijken dat er meer dan nodig is geïnvesteerd in één van de twee netten.’

Oproep aan minister
De ACM roept minister Van Veldhoven op om met daadkrachtig en duidelijk beleid meer zekerheid te scheppen over de inrichting van het energiesysteem van de toekomst om de betaalbaarheid van het energiesysteem te borgen. De ACM ziet dat de herziening van het Nationaal Plan Energiesysteem de gelegenheid biedt om keuzes aan te scherpen, het transitiepad naar een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem verder te concretiseren en de randvoorwaarden te scheppen voor gerichte investeringen.

De toezichthouder benadrukt dat naast netuitbreiding slimmer gebruik van het bestaande net nodig is en dat dit inzet van netbeheerders én klanten vraagt, bijvoorbeeld via het afsluiten van contracten voor flexibele producten.