Energiemanagement voor slimme steden: ‘Werken aan draagvlak cruciaal’

Wat doe jij bij HOWEST, Hogeschool West-Vlaanderen?
‘Ik ben docent en opleidingsverantwoordelijke voor de energie-opleidingen, energiemanager van de Howest campussen en team lead research van de onderzoeksgroep ‘Smart Technology Energy Research Lab - kortweg Energy Lab, dat focust op het ontwikkelen van slimme oplossingen voor de energietransitie. Onze speerpunten zijn onder andere hernieuwbare energiebronnen, energieopslagsystemen en energiemanagementsystemen (ems’en), maar ook antwoorden vinden op uitdagingen rond elektrificatie zoals slimme laadinfrastructuur en V2G applicaties.’

Hoe kijken jullie naar ems’en, wat behelst jullie onderzoek op dit vlak?
‘Als een essentiële schakel bij opwek, opslag en verbruik, cruciaal voor het optimaliseren van energiestromen ten behoeve van een haalbare en betaalbare energietransitie, voor consumenten, bedrijven, maar ook voor steden en gemeenten bijvoorbeeld. HOWEST is een hogeschool, en richt zich dus op toegepast onderzoek. We willen snel van theorie naar de praktijk.’

Hoe doen jullie dat?
‘Ons Living lab is onderdeel van Proeftuin Kortrijk Weide, een site waar naast onze hogeschool ook gebouwen van Stad Kortrijk, Universiteit Gent en de provincie West-Vlaanderen staan. Al die gebouwen vormen één entiteit; een ecosysteem waar de data-architectuur voor slimme sturing van energiesystemen van volledige sites wordt ontwikkeld. Dat doen we bijvoorbeeld in het kader van het VLAIO-project City of Things EMS.’

Wat behelst dat project?
‘Het is een Vlaams onderzoeksproject waarbij de steden Kortrijk en Harelbeke, Intercommunale Leiedal en Howest Energy Lab samenwerken aan slimme energieoplossingen voor publieke gebouwen en grote gebouwcomplexen. We onderzoeken de technische, praktische en financiële haalbaarheden van een ems dat energieverbruik optimaliseert op basis van data aangaande productie, opslag, verbruik en externe factoren zoals prijzen en klimaat.’

Dat is gereed?
‘We ontwikkelden dit in een eerste traject, EMS DOE, en koppelden het aan gebouwen in de proeftuinen Kortrijk Weide en Transfo Zwevegem voor praktijktesten. Zo werden aspecten als energiedelen tussen de sites, het beperken van de impact op piekvermogen, maar ook sturingen in functie van negatieve energieprijzen geïmplementeerd om een kostenoptimale oplossing te beogen. Een eerste stap was voornamelijk het samenbrengen/verzamelen van alle energiestromen van de verschillende sites in 1 gezamenlijk overkoepelend platform om van daaruit analyses en optimale sturingen te implementeren.  Een belangrijk onderdeel is slim laden van elektrische voertuigen, waarbij slimme sturing en optimalisatie van laadsessies werden geïntegreerd in het systeem. Gemeenten kunnen op deze wijze flexibiliteit in energiegebruik in belangrijke mate realiseren.’

Er is nu een technologische standaard waarmee steden en gemeenten aan de slag kunnen…
‘Investeren in zo’n ems is echter een complex gegeven. Een breed draagvlak is essentieel om het van de grond te krijgen. Je zult lokale besturen, gebruikers en stakeholders vanaf het begin moeten meenemen – zorgen dat het een verhaal van iedereen in de stad wordt. Zo is het mooi als je slim kunt laden, maar waarom zou je dat doen als daar geen goede incentives voor zijn?’

Ze kunnen zelf slim energiebeheer implementeren?
‘Sommigen hebben IT-afdelingen en energiemanagers die dit in eigen hand kunnen nemen, de opportuniteit hebben om gebouwen aan te sturen op eigen sites en daarvoor de mensen en de kennis in huis hebben. Een tweede categorie doet dat via derde partijen. Ook daarop richten we ons in ons project, bijvoorbeeld met het oog op welke data van belang is, hoe die gedeeld wordt en hoe dat op een veilige manier kan. Er wordt gekeken dat men, op gelijk welk punt van implementatie dit ofwel zelf kan of ondersteuning kan krijgen van aanbieders, aangepast op de specifieke noden van de steden en gemeentes.’

Ze hebben er ook interesse in?
‘Zeker, bijvoorbeeld met het oog op de pv-verplichting voor openbare gebouwen met een gebruik groter dan 250 megawattuur. Dat betekent in veel gevallen dat de opwek van zonnestroom niet synchroon met het verbruiksprofiel loopt. Stel je voor dat ze dat wel voor een belangrijk deel voor elkaar krijgen, bijvoorbeeld met smart charging, het slim sturen van warmte of andere slimme energiebeheeroplossingen. Dan kan er onder meer geld worden bespaard, CO₂-emissie worden gereduceerd en het net worden ontzien.’

Slim energiebeheer staat pas aan het begin, ook bij consumenten…
‘We hebben absoluut een achterstand opgelopen, omdat mensen met zonnepanelen die nog geen digitale meter hadden tot 2025 gebruik mochten maken van de terugdraaiende teller. Zij mochten het net dus gebruiken als een gratis batterij. Dat betekende dat er geen nood aan een ems was. Inmiddels is de situatie anders, ook vanwege het invoeren van het capaciteitstarief en de verplichting van de digitale meter bij mensen met zonnepanelen. Er zijn momenteel ook heel veel verschillende ems’sen op de markt. Elk met hun eigen sturing en optimalisatiemogelijkheden. Zo is er een goede basis voorhanden voor de implementatie van een ems. De komende jaren zullen die producten nog veel verder ontwikkeld worden met het oog op marktwerking – bijvoorbeeld aangaan de het capaciteitstarief en fluctuerende energieprijzen gedurende de dag.’

De interesse neemt toe…
‘Maar er is ook nog sprake van een grote drempel. Het is een softwarematig product waar veelal abonnementskosten voor moeten worden betaald. Die betalen we graag voor internet en tv bijvoorbeeld, maar nog niet voor energiemanagement. Dat is een volgende stap. Hoe gaan we ervoor zorgen dat mensen die in grote getalen meedoen… Ook dat is een vraagstuk dat wij binnen EMS NEXT adresseren. Als het besparingspotentieel voldoende duidelijk wordt, zal ook de noodzaak van een ems beter ingeschat worden en zal dit een logische stap in integratie worden. We bouwen al reeds energiezuinig, maar nu moeten we ervoor zorgen dat we ook de energie gedurende de termijn van het gebouw onder controle kunnen houden en zo mooie besparingen realiseren.’