Netbescherming huishoudens vraagt om slimme energiemanagementsystemen

Netbescherming zijn veiligheidsmaatregelen voor het elektriciteitsnet bij noodsituaties, bedoeld om storingen, netwerkschade en het afschakelen van klanten te voorkomen. Een home energy management system (hems) is volgens het onderzoek de technisch beste manier om een vermogenskader te verwerken en het verhoogt het comfort en de autonomie van huishoudens.

Vrijwillige flexmarkt eerst
Het advies luidt daarom om te starten met een vrijwillige flexibiliteitsmarkt waar technisch op kan worden voortgebouwd voor netbescherming bij kleinverbruikers. Deze marktmechanismen blijven volgens de onderzoekers ook op langere termijn relevant als eerste optie om stroomstoringen te voorkomen.

Om kleinverbruikersnetbescherming op lange termijn breed toegepast te krijgen, moeten er nu stappen gezet worden in de technische voorbereiding. Netbeheerders moeten eenduidige en verantwoorde vermogenskaders ontwikkelen en de manier bepalen waarop die mogelijk gecommuniceerd kunnen worden aan kleinverbruikers.

Internationale aanpak verschilt
Uit het onderzoek blijkt dat er internationaal veel verschillende opties bestaan voor netbescherming bij consumenten. De mate van standaardisatie en verplichting verschilt sterk per land. Duitsland is het verst met verplichte kleinverbruikersnetbescherming, terwijl andere landen vooral inzetten op vrijwillige flexibiliteit.

In Duitsland geldt verplichte externe aansturing van apparaten boven 4,2 kilowatt, via slimme meters en gestandaardiseerde protocollen, met financiële compensatie voor huishoudens. Het Verenigd Koninkrijk kent marktgebaseerde flexibiliteitsmarkten met veel ruimte voor vrijwillige deelname. In Australië, de Verenigde Staten en Japan worden marktgebaseerde oplossingen ingezet via slimme meters, aggregators en virtual power plants.

6 mechanismen onderzocht
De onderzoekers analyseerden 6 mechanismen en beoordeelden deze op comfort, effectiviteit, implementatie, veiligheid, privacy en betaalbaarheid. Daaruit blijkt dat routes via een energiemanagementsysteem het beste scoren. Verder is er geen enkel mechanisme dat het beste scoort op alle beoordeelde aspecten. Elk mechanisme heeft voor- en nadelen.

De beste technische route is dat kleinverbruikers de vermogenskaders ontvangen via een energiemanagementsysteem, in de vorm van een lokaal kastje in huis en/of in de vorm van een internetgebaseerde omgeving. Deze technische route maakt coördinatie over apparaten én andere stuursignalen vanuit andere actoren op de apparaten mogelijk. Op die manier wordt het comfortverlies beperkt en de effectiviteit vergroot.

Een hems is ook nodig bij communicatie van een KV-netbeschermingssignaal via een realtime interface of de slimme meter, om de informatie door te zetten naar apparaten. Anders moet de consument handmatig ingrijpen. Een energiemanagementsysteem stelt kleinverbruikers in staat om autonomie te houden over de wijze waarop regelgevende kaders worden vertaald naar het netgebruik door apparaten achter de aansluiting. Ook kunnen kleinverbruikers zich laten ontzorgen door dienstverleners, zoals een aggregator of energieleverancier .

Standaardisatie essentieel
Standaardisatie van netintensieve slimme apparaten en energiemanagementsystemen speelt volgens de onderzoekers een cruciale rol bij het ontsluiten van energieflexibiliteit voor effectieve marktmechanismen en een toekomstige implementatie van kleinverbruikersnetbescherming. Alleen wanneer er duidelijke standaarden voor het aansturen van flexibiliteit worden afgesproken en gereguleerd, zal volgens een mate van interoperabiliteit bereikt worden die noodzakelijk is om flexibiliteit op grote schaal te ontsluiten.

De netbeheerders moeten volgens TNO op korte termijn het voortouw nemen om een technische specificatie op te stellen voor het netbeschermingssignaal voor kleinverbruikers. Het ligt voor de hand om de al bestaande Werkgroep Netbescherming van Netbeheer Nederland dit uit te laten voeren.

3 aanbevelingen
De belangrijkste aanbevelingen, waar snel actie op moet komen, zijn dat netbeheerders duidelijkheid moeten geven over de specificaties van een mogelijk kleinverbruikersnetbeschermingssignaal. Daarnaast moet worden ingezet op vrijwillige, marktgebaseerde, lokale flexibiliteit om stroomstoringen te voorkomen op zowel korte als lange termijn. Tot slot moet de adoptie en standaardisatie van energiemanagementsystemen en slimme apparaten gestimuleerd worden.

De conclusie is dat er geen one size fits all-oplossing bestaat. De keuze voor een technisch mechanisme vereist een zorgvuldige afweging tussen comfort, effectiviteit, veiligheid, privacy, betaalbaarheid en implementatiegemak. Op korte termijn zijn marktmechanismen het meest haalbaar om stroomstoringen te voorkomen. Voor kleinverbruikersnetbescherming is daarmee een hems-gedreven aanpak kansrijk.