Enexis geeft gemeenten 3 randvoorwaarden voor subsidie thuisbatterijen

De netbeheerder vreest dat als gemeenten niet aan deze 3 voorwaarden voldoen, de netcongestie op het stroomnet verergerd wordt als door de gemeente een subsidie voor thuisbatterijen wordt ingevoerd.

Net kan worden ontlast
‘Een batterij maakt het makkelijker om zelf je opgewekte zonnestroom te verbruiken, wat zorgt voor minder belasting op het net’, licht Ton van Cuijk, portefeuilleregisseur Flexibiliteit bij Enexis, toe. ‘Ook helpen thuisbatterijen om de piekmomenten op het net te vermijden door overdag, als de zon schijnt, op te laden en deze elektriciteit vervolgens ‘s avonds tussen 16 en 21 uur te gebruiken. En zeker nu de salderingsregeling voor zonnepanelen wordt afgebouwd, worden thuisbatterijen voor veel mensen interessant.’

Het effect van een thuisbatterij op het net hangt sterk af van het doel waarvoor de batterij wordt gebruikt. ‘Gebruik je batterijen om zoveel mogelijk eigen opgewekte energie zelf te gebruiken, dan is dat over het algemeen gunstig voor het net’, duidt Van Cuijk. ‘Maar batterijen die worden gebruikt voor balancering of handel op de energiemarkt, kunnen juist netcongestie verergeren.’

Balancering en handel
Het balanceren van het elektriciteitsnet gaat over het in evenwicht houden van vraag en aanbod van stroom in heel Nederland. Als er landelijk een tekort dreigt, leveren batterijen stroom terug, en bij een overschot laden ze juist op. Dit gebeurt op nationaal niveau, terwijl netcongestie juist lokaal ontstaat.

Daarnaast kan het financieel interessant zijn om de batterij in te zetten als de stroomprijs heel laag of juist heel hoog is. Daarvoor is wel een dynamisch leveringscontract van de energieleverancier nodig. ‘In 95 procent van de tijd helpt het wel als batterijen worden ingezet voor dynamische tarieven, maar in 5 procent van de tijd kan het de piek juist vergroten’, vertelt Van Cuijk. ‘En als dat leidt tot stroomstoringen is dat natuurlijk heel vervelend. Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar de inzet van thuisbatterijen.’

3 randvoorwaarden noodzakelijk
Om te zorgen dat thuisbatterijen daadwerkelijk bijdragen aan een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem, zijn volgens Enexis 3 randvoorwaarden noodzakelijk. ‘We willen dat batterijen zo worden ingezet dat ze het net ondersteunen, niet extra belasten’, stelt Van Cuijk. ‘Daarom is het belangrijk dat het systeem de juiste prikkels bevat.’

De 3 belangrijkste voorwaarden zijn volgens Enexis het invoeren van dynamische nettarieven, het afschaffen van de salderingsregeling en verbeterde naleving van de registratieplicht van thuisbatterijen. Over de nettarieven zegt Van Cuijk: ‘Op dit moment betaalt iedereen hetzelfde nettarief, ongeacht hoe zwaar je het net belast. Eigenlijk is dat niet eerlijk, en moet je toe naar een systeem waarin degenen die het net meer belasten, ook meer betalen.’

Invoering in 2028
Tijdsafhankelijke nettarieven kunnen dit mogelijk maken: het gebruik van het net wordt tijdens daluren overdag goedkoper en tijdens de piekmomenten in de avond duurder. De plannen voor dynamische nettarieven zijn in een vergevorderd stadium en worden naar verwachting in 2028 ingevoerd voor huishoudens. ‘Slimme thuisbatterijen gaan dan automatisch rekening houden met die prikkel en zullen zich daaraan aanpassen’, legt Van Cuijk uit.

Ook het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen ziet Enexis als een voorwaarde voor verantwoord gebruik van thuisbatterijen. ‘Door salderen loont het nu om zonnestroom direct aan het net terug te leveren, omdat je die weer kunt wegstrepen tegen je verbruik’, aldus Van Cuijk. ‘Daardoor is er nu geen prikkel om je eigen opgewekte energie zelf te gebruiken. Als die regeling verdwijnt, wordt het juist aantrekkelijker om zonnestroom zelf op te slaan in een thuisbatterij en later te gebruiken, bijvoorbeeld in de avond.’ De salderingsregeling wordt zoals bekend afgeschaft en vanaf 1 januari 2027 kunnen zonnepaneeleigenaren niet langer salderen.

Registratieplicht naleven
Een derde randvoorwaarde is een goede naleving van de registratieplicht. In Nederland is het wettelijk verplicht om thuisbatterijen en zonnepanelen te registreren. De Nederlandse netbeheerders hebben hiervoor gezamenlijk een website opgezet: energieleveren.nl. ‘Als netbeheerder moeten we weten hoeveel thuisbatterijen er zijn en waar ze staan’, stelt Van Cuijk. ‘Dat helpt ons om het net goed te beheren en te bepalen waar uitbreiding nodig is.’

Hoewel registratie verplicht is, is op dit moment naar schatting nog geen 40 procent van de batterijen geregistreerd. Gemeenten kunnen helpen dit percentage omhoog te halen door hun inwoners te herinneren aan de registratieplicht, en te wijzen op de website energieleveren.nl.

Geen subsidie geven
Voordat gemeenten en provincies thuisbatterijen actief gaan stimuleren met subsidie, is het volgens Enexis belangrijk dat er eerst aan deze 3 randvoorwaarden wordt voldaan. ‘Thuisbatterijen zijn een waardevolle toevoeging aan het energiesysteem, maar alleen als ze op de juiste manier worden ingezet’, benadrukt Van Cuijk. ‘We begrijpen dat veel gemeenten en provincies thuisbatterijen willen stimuleren, maar onze boodschap is: doe dit pas als de belangrijkste randvoorwaarden zijn ingevuld. Geef nog geen subsidie totdat de salderingsregeling is afgeschaft en tijdsafhankelijke nettarieven zijn ingevoerd, en zorg dat de registratieplicht goed wordt nageleefd.’

Enexis ziet dat sommige lokale overheden niet willen wachten en nu al subsidie overwegen of geven. ‘Het is goed nieuws dat veel gemeenten snel willen verduurzamen’, aldus Van Cuijk. ‘Het voldoen aan de randvoorwaarden is daarbij cruciaal, maar als lokale overheden toch nu al willen stimuleren, zorg dan dat die steun uitsluitend geldt voor kleine batterijen die zijn afgestemd op het vergroten van eigen verbruik. Grote batterijen, ingezet voor balancering en handel op de energiemarkt, vergroten juist de kans op netproblemen. Blijf daarbij altijd zorgen voor verplichte registratie.’

Lokale overheden voorbereiden
Voordat de salderingsregeling stopt en de nieuwe nettarieven ingaan, is het vooral een kwestie van tijd, maar lokale overheden kunnen zich in de tussentijd wel goed voorbereiden door de ontwikkelingen te volgen en samen te werken met netbeheerders. ‘Lokale overheden kunnen het verschil maken door goed beleid op te stellen, zodat thuisbatterijen verantwoordelijk worden ingepast’, stelt Van Cuijk. ‘Wil je als gemeente in de toekomst thuisbatterijen subsidiëren, neem dan contact met ons op via de vaste contactpersoon. We denken graag mee over de voorwaarden en de praktische uitvoering. Zo werken we samen aan een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem.’