‘Vlaamse nettarieven moeten beter aansluiten voor energietransitie achter de meter bij bedrijven’

Hoe kijk jij als General Manager bij Eneco Solar Belgium en covoorzitter van de stuurgroep van PV Vlaanderen naar de energietransitie achter de meter bij bedrijven?
‘Zonnepanelen zijn een commodity geworden; een logische keuze bij verduurzaming en voor het in de hand houden van de energierekening. Maar alleen pv is tegenwoordig niet meer genoeg. Inzetten op brede oplossingen is noodzaak, met behulp van opslag en slimme sturing bijvoorbeeld, omdat de waarde van de zonnestroom die wordt opgewekt is gedaald.’

Vanwege het fenomeen negatieve energieprijzen?
‘Onder andere. We hebben in Vlaanderen al heel veel pv uitgerold; het succes van zon is enorm. Dat heeft een keerzijde. Op vele momenten overstijgt het aanbod de vraag. Bij overproductie kan de stroomprijs fors dalen, of zakt die zelfs onder nul. Je kunt dan curtailen, of je opwek bijvoorbeeld tijdelijk in een batterij bufferen om daar later gebruik van te maken. Hoe dan ook, er is een nieuwe fase in de energietransitie aangebroken. We moeten het slimmer gaan doen in de combinatie productie, opslag en verbruik.’

Dat gebeurt ook?
‘Sinds de energiecrisis van begin dit decennium, toen de energieprijzen sterk stegen gedurende de eerste jaren van de oorlog in Oekraïne, zie je feitelijk 2 bewegingen. Enerzijds wordt er meer ingezet op kostenbesparing middels minder verbruik, energiebesparing dus. Maar er is ook een tegengestelde trend: elektrificatie, bijvoorbeeld van vervoer, wat juist tot meer verbruik leidt. Er is dus van alles gaande achter de meter bij bedrijven.’

In welke mate?
‘Veel bedrijfsdaken beschikken al over zonnepanelen. Er moet en zal nog veel meer pv worden geplaatst. De solar capture rate – wat zonnestroom waard is op het moment van opwek – is echter gedaald. Dat zorgt voor een spanningsveld. Vele bedrijven zoeken naar oplossingen en ook onze sector is er mee bezig. Stel een bedrijf besluit in het kader van de Vlaamse pv-verplichting voor grootverbruikers die 1 april dit jaar ingaat, een solar carport te plaatsen. Waarom dan niet direct ook laadinfra voor elektrische voertuigen, en een batterij? Je krijgt aanzienlijk meer inkomsten uit laadinfrastructuur dan wanneer je de stroom op het net zet. Bovendien kan je je aansluiting beperken: aansluitingsvraag om het net te verzwaren kan al snel evenveel kosten als een batterij.’

En wat met warmte en koeling doen?
‘Een klassiek voorbeeld zijn diepvriezers: wanneer er een overschot aan stroom is, laat je de diepvriezers tijdelijk extra hard draaien zodat de inhoud een paar graden dieper bevriest. Dat laat ruimte om de vriezers tijdens momenten met lage zonneproductie minder te laten koelen. Ook in duurzame warmte zit een groot potentieel: het overgrote deel van de warmteprocessen op laag- en middenspanning kan geëlektrificeerd worden. Wellicht is een volgende logische stap dan wel een gas-wkk vervangen door een warmtepomp.’

In hoeverre motiveert netcongestie dit soort maatregelen?
‘Het is in België nog niet zo erg als in Nederland. Maar ook hier speelt dit probleem inmiddels op diverse plekken en niveaus, in toenemende mate. Dat leeft overal. Zo liggen er enorm veel aanvragen voor aansluiting van batterijen en datacenters op het transmissienet van Elia, voor veel meer dan de beschikbare capaciteit. De benodigde netstudies voor aansluiting nemen lange tijd in beslag, en dat speelt ook lokaal – ten aanzien van aansluitingen voor bedrijven.’

Dit is een barrière voor de energietransitie achter de meter?
‘Zeker, en dat geldt tevens voor de huidige structuur van nettarieven. Ook voor bedrijven zijn die voor een belangrijk deel gebaseerd op capaciteit, en dus niet op kilowattuur. Met andere woorden, het capaciteitstarief is niet tijdsafhankelijk, rekening houdend met de pieken in productie. Daarmee is sprake van conflicterende prikkels. Zo is het logisch om bij een overaanbod van groene stroom elektriciteit van het net af te nemen, bijvoorbeeld om die in een batterij op te slaan of elektrische voertuigen te laden. Maar dat kan niet interessant zijn ten gevolge van de financiële consequenties van een afnamepiek. Dat remt implementatie van integrale flexibele energieoplossingen.’

En het helpt de energietransitie niet.
‘Ook in dit verband zijn de aankomende flexibele aansluitingscontracten welkom. De overheid en netbeheerders kunnen wat dit betreft meer faciliteren; beter aansluiten op de actualiteit. Daarnaast is het zaak zekerheid te bieden voor de lange termijn, voorbij het huidige decennium, zowel wat betreft nettarieven als bedrijfsactiviteiten.’

Wat bedoel je daarmee?
‘Voorspelbaarheid is van groot belang bij investeringsbesluiten, ook aangaande verduurzaming en energiesystemen. Hoe ziet de toekomst eruit, bijvoorbeeld wat betreft energieprijzen voor bedrijven? Is het wat dat betreft überhaupt wel zinnig om hier, in België of Europa, te blijven of moeten we verhuizing overwegen? En wat wordt bijvoorbeeld verplicht aangaande verduurzaming en elektrificatie? Hoe ziet de wereld van bedrijven er straks uit? Duidelijkheid is zeer gewenst.’

Hoe zeker is de investering in een batterij momenteel?
‘Er zijn inmiddels heel wat grote opslagsystemen geplaatst, denk aan capaciteiten van 25 tot 100 megawattuur. Die dragen bij aan evenwicht op het net. Dat zien we ook al terug in de solar capture rate. De daling neemt af. Ook lokale opslagsystemen, c&i-batterijen, zijn voor veel bedrijven een prima investering. We zien nu wel een shift in gebruik.’

Welke shift?
‘De afgelopen jaren werden die veelal geplaatst met het oog op stroom- en onbalanshandel als een belangrijk onderdeel van de businesscase. De succesvolle uitrol van batterijen zorgt voor minder diepe dalen in negatieve energieprijzen. De onbalansprijzen zijn teruggelopen, in het bijzonder door de gezamenlijke Europese inzet van automatische regelreserve. De belangrijkste reden voor veel bedrijven voor het plaatsen van een batterij is nu lokale optimalisatie; meer zelfverbruik van zonnestroom en pieken vermijden. Dat laat ook de energiebarometer van PV Vlaanderen zien; onze leden bevestigen dit.’

Wat betekent dit allemaal voor de pv- en energieopslagsector?
‘Dat bedrijven een totaalpakket moeten aanbieden; zonnepanelen, batterijen, laadinfra, energiemanagementsystemen, et cetera. Alleen inzetten op pv is strategisch beperkt, je moet hierin mee, anders blijf je achter. Integrale oplossingen hebben de toekomst. In het zakelijke segment is die omslag al vergaand gemaakt.’

Ook in de realisatie van energiehubs liggen mooie mogelijkheden voor bedrijven en de achterban van PV Vlaanderen…
‘Collectieve optimalisatie op lokaal niveau, bijvoorbeeld in kmo-zones, is zeer kansrijk, zowel wat betreft verduurzaming, het in de hand houden van de energierekening en het ontlasten van het stroomnet. Ook hier is echter sprake van barrières. Zo is de wet- en regelgeving hier nog niet op ingericht, bijvoorbeeld wat betreft cable pooling, gezamenlijke batterijen en gedeelde warmtenetten. Ook wat dit betreft kunnen de overheid en netbeheerders dus beter faciliteren, is een meer proactieve houding gewenst.’