‘Consumenten begrijpen tijdsafhankelijk nettarief nauwelijks’

CE Delft onderzocht samen met Motivaction de effecten van het nieuwe tijdsafhankelijk nettarief voor huishoudens en energieleveranciers. Bij een wel time-of-use-tarief betaalt een consument meer voor stroomverbruik op drukke momenten en minder buiten de piek, als prikkel om het stroomnet te ontlasten.

Basiskennis
Voor het onderzoek werden 1.041 enquêtes en 12 diepte-interviews met consumenten afgenomen, aangevuld met 8 interviews met energieleveranciers en andere betrokkenen.

Uit het onderzoek blijkt dat de basiskennis over energie bij de meeste consumenten wel op orde is: zij weten ruwweg wat zij maandelijks betalen en welk contract zij hebben. Kennis over de netbeheerder – het bedrijf dat het elektriciteitsnet in de regio beheert en onderhoudt – ontbreekt echter vrijwel volledig. 60 procent weet niet eens wie hun netbeheerder is, terwijl 70 procent geen idee heeft hoeveel zij aan netbeheerkosten betalen.

Negatief en complex
Na uitleg zegt 49 procent van de consumenten het time-of-use-concept redelijk goed te begrijpen. Tegelijk stijgt het aandeel dat aangeeft de energierekening niet te begrijpen van 19 procent naar 28 procent zodra het tijdsafhankelijke tarief in beeld komt. Ongeveer 20 procent vindt het concept te ingewikkeld en 15 procent wantrouwt het motief achter de invoering. De helft van de respondenten kan geen duidelijke positie innemen voor of tegen het nieuwe tarief.

In de interviews overheerst volgens de onderzoekers een gevoel van gelatenheid: het komt eraan, ik kan er niets aan doen, het interesseert me maar matig. Het tarief wordt als oneerlijk en complex ervaren; werkende consumenten geven in het bijzonder aan dat het voor hen onmogelijk is hun stroomverbruik aan te passen aan wisselende tarieven.

Gedrag veranderen
Hoewel een aanzienlijk deel van de respondenten aangeeft het verbruik te willen verplaatsen naar goedkopere momenten, interpreteren de onderzoekers dit voorzichtig: voorgenomen gedrag is een minder betrouwbare voorspeller van daadwerkelijk gedrag dan huidig gedrag. Gedragsverandering wordt waarschijnlijk groter wanneer het tijdsafhankelijke tarief wordt geïntegreerd in apps of energiemanagementsystemen (ems) die apparaten thuis automatisch op gunstige momenten laten draaien. Consumenten met een elektrische auto sturen nu al op prijsprikkels; het time-of-use-tarief zal vooral effect hebben wanneer het via zulke geautomatiseerde systemen wordt meegenomen. Extra consumenten die hun gedrag aanpassen puur op basis van het tarief zelf, zijn op basis van de enquêtes en interviews niet te verwachten.

Eén loket
Een ruime meerderheid van 59 procent vindt het onlogisch en onnodig ingewikkeld dat zij voor inzicht in hun factuur moeten uitwijken naar de website van de netbeheerder. Twee derde vindt dat het primair de verantwoordelijkheid van de energieleverancier is om kosten helder toe te lichten, zonder dat consumenten hier zelf actief naar hoeven te zoeken. Dit vereist dat energieleveranciers toegang krijgen tot zogenoemde kwartierdata – gedetailleerde verbruiksgegevens per kwartier. De Autoriteit Persoonsgegevens beschouwt dergelijke intervaldata echter als gevoelige persoonsgegevens, waardoor onderzocht moet worden of de Energiewet of onderliggende regelgeving hierop moet worden aangepast.

Maximaal 15 procent van de consumenten overweegt de doorgifte van de slimme meter stop te zetten als het time-of-use-tarief wordt ingevoerd. Het daadwerkelijke aandeel zal naar verwachting significant lager liggen, al hangt dit volgens de onderzoekers mede af van de aandacht in de media.

Timing en urgentie
Op basis van het onderzoek is er volgens CE Delft geen grote urgentie om het tijdsafhankelijke nettarief vóór 2028 in te voeren. Richting 2030 blijkt volgens hen dat sturing via dynamische energiecontracten – waarbij de stroomprijs elk uur meebeweegt met de markt – ook al congestiebeperkend werkt, waardoor de aanvullende waarde van het time-of-use-tarief in die periode beperkt is.

Op langere termijn neemt de waarde van een tijdsafhankelijk nettarief juist toe denken ze, omdat flexibele apparaten zoals elektrische auto’s en thuisbatterijen bij massaal gelijktijdig laden juist nieuwe pieken op het stroomnet veroorzaken.