Moet het Vlaamse capaciteitstarief tijdsafhankelijk worden?

Hoe kijkt de Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven (FEBEG) naar het Vlaamse capaciteitstarief?
Communicatiemanager Stéphane Bocqué: ‘Onze achterban produceert en levert energie. Wij bepalen de nettarieven niet. Maar ze zijn wel een belangrijke component van onze facturen voor de eindklant. In januari bestond 29,2 procent van de elektriciteitsrekeningen voor Vlaamse kleinverbruikers uit nettarieven, distributie en transport. Het commodity-deel – waarbij de klant kan kiezen uit vaste, variabele en dynamische contracten – was ongeveer 38,4 procent.’

Nettarieven zijn een belangrijk thema voor jullie?
‘We zitten in een paradigmashift. Vroeger moest productie de vraag volgen. Met meer hernieuwbare productie moet nu de vraag de productie in toenemende mate volgen. Dat moet gestimuleerd worden bij klanten: meer verbruik als het aanbod hoog is. Die gedragsverandering is een lang proces; dat vraagt veel inspanning van alle partijen. Door de combinatie van tijdsafhankelijk netgebruik en dynamische stroomtarieven kan daar significant op worden gestuurd. Daarnaast: de energieleveranciers verzenden de factuur.’

Dus?
‘Zij moeten nettarieven implementeren in hun facturatiesystemen. Ze zijn bovendien het eerste contactpunt voor de klant. Vragen over die tarieven komen heel vaak bij hen terecht. Maar het gaat verder dan dat. Wijzigingen in de structuur van de distributietarieven hebben impact op het gedrag en dus op het profiel van de klant. Daarmee hebben ze invloed op de bevoorrading door de energieleverancier en de rol van balancing responsible party (brp).’

Die incentives voor verantwoord netgebruik zijn goed voor de energietransitie…
Vincent Deblocq, power generation & retail markets adviseur bij FEBEG: ‘Wij gaan dan ook mee in deze evolutie. Die brengt bovendien financieel voordeel voor producenten, bijvoorbeeld vanwege minder curtailment met het oog op negatieve prijzen. Ook biedt het kansen voor de consument: door op het juiste moment energie te gebruiken kan de energiefactuur omlaag. De implementatie heeft bovendien systemische voordelen.’

Die heeft impact op alle niveaus…
‘Maar we zijn pas net begonnen. In België worden inmiddels overal dynamische energiecontracten aangeboden, in Wallonië sinds begin dit jaar. Het aanbod is breed, nu al zo’n 30 producten. Eind december 2025 had nog maar 0,9 procent van de Vlaamse particulieren gekozen voor een dynamisch tarief. Deze ontwikkeling staat dus nog in de kinderschoenen. Het is nog een beperkt fenomeen, maar de groei is er.’

Maar het capaciteitstarief is er al 3 jaar…
Bocqué: ‘De Vlaamse Nutsregulator (VNR) evalueerde dit halverwege vorig jaar. Het stimuleert consumenten en kleine bedrijven hun verbruik te spreiden en piekbelasting te verminderen. Hoge verbruikspieken, zoals bij elektrische auto’s, dalen gemiddeld met 5 procent. Het heeft een beperkte netto-impact op de factuur. Investeren in zonnepanelen en warmtepompen blijft rendabel, ondanks het capaciteitstarief. Wij scharen ons achter deze analyse, maar er is ook een andere kant.’

Welke?
Katharina Bonte, Regulatory Manager Retail Markets bij FEBEG: ‘Tijdens zonnige zondagmiddagen bij veel goedkope zonne-energie kun je bijvoorbeeld elektrische auto’s (ev’s) opladen of water voorverwarmen zonder het net te belasten. Het capaciteitstarief kan echter in de weg zitten: klanten die zo inspelen op lage of negatieve prijzen, terwijl ze ook nog eens het net ontlasten, kunnen daarvoor worden gestraft als ze zo hoge maandpieken veroorzaken.’

Het capaciteitstarief geeft tegenstrijdige signalen?
Bocqué: ‘Enerzijds stimuleert dit piekvermijding, anderzijds wordt het benutten van gunstige stroomprijzen soms onvoldoende gestimuleerd. Voor producenten betekent dit dat ze minder flexibel kunnen sturen op momenten van hoge productie. FEBEG ziet dit als een gemiste kans om het systeem efficiënter te laten werken en is daarom okay met het capaciteitstarief met een beperkt aantal gebruiksperiodes - time of use – plages.’

Er moet een time-of-use-capaciteitstarief komen?
Bonte: ‘Ja, op de kilowattcomponent. Door afvlakking van het capaciteitstarief tijdens uren met hoge productie van groene stroom en lage elektriciteitsprijzen creëren we een efficiënter systeem voor alle stakeholders. De VNR stelt dat ze dit verder gaan onderzoeken. Wij moedigen dit aan, zowel voor kleinere als grotere verbruikers.’

Dat geldt ook voor een tijdsafhankelijk nettarief?
Bocqué: ‘Die discussie is gevoerd, FEBEG was erbij betrokken. Maar de Vlaamse nutsregulator besloot die route voorlopig niet door te zetten, onder meer omdat de potentiële baten onvoldoende onderbouwd zijn, de impact op het gedrag van netgebruikers onzeker is en een time-of-use-kilowattuur-nettarief mogelijk nieuwe pieken en extra complexiteit creëert. En wat de regulator ook zegt: dat de tijdssignalen voor afname in eerste instantie via dynamische tarieven van de leverancier moeten komen. Dat ondersteunen wij. In Brussel en Wallonië, waar geen capaciteitstarief is ingevoerd, ligt het anders.’

Hoe anders?
Deblocq: ‘In Brussel wordt vanaf 1 januari 2028 een tijdsgebonden nettarief ingevoerd. In Wallonië is het er al, sinds begin dit jaar. Huishoudens kunnen kiezen voor een IMPACT DNB-tarief. Het is optioneel en werkt met 5 tijdsblokken en 3 tariefniveaus: Eco, Medium en Piek. Om er gebruik van te maken is uiteraard een digitale meter nodig. Daarnaast is er een nieuw tweevoudig uurtarief ingevoerd waarbij naast het verlaagde distributienetbeheerder (DNB)-tarief tijdens de nachturen nog een gelijkaardig verlaagd tarief van toepassing is tijdens de “zonne-uren”, van 11.00 tot 17.00 uur. Dit is de standaard voor alle klanten, ook voor degenen met een analoge meter. FEBEG kan zich vinden in deze 2 DNB-tarieven, vanwege de relatieve eenvoud en, op termijn, de te verwachten positieve effecten.’

Vlaanderen moet ook die kant op?
Bocqué: ‘Er was publieke commotie over de invoering van het capaciteitstarief; veel schrik voor sterke stijgingen van de factuur. Het duurt een tijd voor huishoudens weten wat het voor hen betekent. Je kunt niet elk jaar of om de 2 jaar van systeem wisselen. De klant heeft tijd nodig om zich aan te passen. Brussel en Wallonië kennen geen capaciteitstarief, daarin zit de nuance. Vlaanderen, waar dit systeem al volwassen is en iedereen er wel van weet, besloot het invoeren van time-of-use-grid-tarieven voorlopig te parkeren. Er valt nog veel te winnen wat betreft de gewenste flexibilisering van netgebruik door het tijdsafhankelijk maken van het capaciteitstarief in combinatie met de opkomst van dynamische energiecontracten. Maar de discussie evolueert natuurlijk voortdurend.’

Een time-of-use-nettarief zal er uiteindelijk ook in Vlaanderen komen?
‘Dat is een beslissing van de regulator. Mocht dat gebeuren, dan is het voor ons van groot belang dat er naar uniformiteit wordt gestreefd met de andere regio’s. België is een kleine markt en gefragmenteerd wat betreft regio’s. Als FEBEG pleiten we dan ook voor goed luisteren naar de behoeftes en de wensen van de klanten en vooral dat het heel begrijpelijk is.’