Grote uitdagingen zonne-energieprojecten in Europa: ‘Meer flexibiliteit absolute prioriteit’

Hoe kijk jij als marktanalist bij SolarPowerEurope naar de huidige markt?
‘We waren meer dan een decennium lang gewend aan een enorme groei van pv, 20 tot 50 procent. In 2024 stabiliseerde de Europese markt. Vorig jaar zagen we voor het eerst een lichte daling in installaties: 0,7 procent.’

De sector is in een crisis beland?
‘Dat ligt genuanceerd. De slow down wordt met name veroorzaakt door het residentiële segment. Dat zien we in veel Europese landen gebeuren, in extremis in Nederland, met als oorzaak de afnemende vergoedingen voor zonnestroom. Het commerciële en industriële segment blijkt iets resistenter tegen deze marktontwikkeling. De realisatie van grootschalige projecten zorgde ervoor dat de schade beperkt bleef. Die loopt dus vooralsnog prima.’

In Nederland staan veel projecten financieel onder water en is de bouw van nieuwe lastig, mede door negatieve energieprijzen…
‘Het fenomeen negatieve energieprijzen speelt in heel Europa, ze komen steeds vaker voor en ze zakken steeds verder onder nul, maar niet in gelijke mate. In Nederland en in België, waar relatief veel zon gerealiseerd is, zagen we zowel de frequentie als de diepte van de prijzen toenemen. Als je op die momenten niet flexibel kunt reageren, lever je als eigenaar sterk in op je verdiensten.’

De businesscase voor zonneparken en grote zonnedaken is grosso modo nog steeds goed in Europa?
‘Focussen op negatieve energieprijzen is niet de beste manier om naar de winstgevendheid te kijken. De spotprijs zakt ook vaker naar nul of net daarboven. Wij gebruiken de solar capture rate als maatstaf; de verhouding tussen de gemiddelde marktprijs en de gemiddelde prijs die zonne-energie naar zich toe trekt. Hoe lager dit percentage, hoe meer het verdienmodel van vrijstaande zonneparken onder druk komt.’

Wat was de trend in 2025?
‘Overdag wordt steeds meer zonne-energie opgewekt. Dit drukt op de marktprijzen, waardoor de capture rates in veel Europese landen afnemen en dus ook het verdienmodel van zonnestroom. Maar ook hier zie je uiteraard grote verschillen, ook over het jaar. Zo was de Spaanse capture rate in mei 2025 onder de 20 procent, en die in Duitsland rond de 30 procent. Daar was rond juli vorig jaar overigens ook sprake van een mooi voorval.’

Wat was dat voorval?
‘Een zogenoemde “Hitzelflaute”; een nieuwe term die werd gebruikt om de periode te beschrijven waarin het erg warm was en er weinig wind blies door Europa. Door de hoge energievraag voor koeling en de lage productie van wind en nucleair lag de waarde van zonne-energie in deze periode erg hoog. De capture rate verdubbelde dan ook razendsnel, naar 60 tot 70 procent in Duitsland en Spanje. Maar los daarvan is er absoluut sprake van nieuwe uitdagingen, niet zozeer door marktfalen, maar door een nieuwe realiteit, met alle gevolgen van dien voor investeringen in grootschalige pv-projecten.’

De oplossing is?
‘Het opslaan van stroom in batterijen tijdens de dalen om die later te leveren, en demand response, flexibiliteit aan de afnamekant. SolarPowerEurope lanceerde in dit kader enkele beleidsdocumenten. We pleiten we voor een EU-strategie om netten flexibel te maken met batterijen en vraagrespons. Het Battery Storage Action Plan richt zich specifiek op forse opschaling van batterijen als integraal onderdeel van die strategie.’

Wat moet gebeuren?
‘Een belangrijk punt is dat flexibiliteit centraal moet staan bij het doorontwikkelen van elektriciteitsnetten. Tegenover het meewerken aan het verlichten van netcongestie moet een gepaste financiële vergoeding staan. We vragen om de beschikbare capaciteit in het net helder in beeld brengen, zodat duidelijk is wat waar kan wat betreft het toevoegen van assets. Pas de nettarieven aan voor batterijen die meewerken aan het verlichten van de druk op het net. Belast die niet twee keer, voor afname én injectie. Dit alles leidt tot een kostenefficiëntere energietransitie. Maar er zijn nog veel andere barrières die moeten worden geslecht.’

Bijvoorbeeld?
‘Ruimtelijke inpassing is soms een uitdaging, de vergunningverlening verloopt niet zelden moeizaam en traag. Zorg dat er weinig barrières zijn om flexibele assets grid services te laten uitvoeren. Van alle flexibele assets is een batterij echt een multitool; je kunt er heel veel mee: congestie verlichten, energiehandel, het net stabiliseren, black start, voltage control… Daarnaast: ontgrendel meer flexibiliteit door elektrificatie. En wie meehelpt aan het reduceren van de vraag naar elektriciteit tijdens de pieken moet daar net zo goed voor worden beloond als aanbieders die extra stroom aanbieden als daar behoefte aan is. Dat is even belangrijk en dus ook wel zo eerlijk.’

Wat gaat het concrete effect zijn?
‘Verandert er niets, dan blijven we met jaarlijkse netkosten voor congestie van over de 4 miljard euro zitten. Meer flexibiliteit in het energiesysteem is een economische kans. SolarPower Europe ziet een nood aan 5 keer meer flexibiliteit dan nu tegen het einde van dit decennium; dan moet 40 procent van onze energiebehoefte flexibel zijn. Daarmee worden de elektriciteitsprijzen op de groothandelsmarkt met 25 procent verlaagd, wat het concurrentievermogen van de Europese industrie versterkt. Tegelijkertijd kunnen de investeringen in distributienetten van ongeveer 265 miljard naar circa 140 miljard euro omlaag worden gebracht. Dat verlaagt de elektriciteitskosten voor eindgebruikers verder. Daarnaast kan Europa zo tot 130 miljard euro besparen op de import van fossiele brandstoffen, wat de veerkracht en energiezekerheid vergroot, en jaarlijks 151 miljoen ton CO₂-uitstoot vermijden.’

En wat betekent dit voor het rendement van grote pv-projecten?
‘Meer flexibiliteit ondersteunt ook een subsidievrije businesscase voor pv door curtailment te verminderen van 6 naar 2 procent in 2030, en van 22 naar 11 procent in 2040, terwijl de gemiddelde prijs die zonne-energie op de markt krijgt, verhoogd van 25 naar 42 euro per megawattuur in 2030 en van 20 naar 30 euro per megawattuur in 2040. Tot slot kunnen huishoudens via flexibele gebouwen directe besparingen van 7 tot 16 cent per kilowattuur realiseren, afhankelijk van de gebruikte technologie, wat neerkomt op een prijsdaling van circa 30 procent ten opzichte van de huidige EU-elektriciteitsprijzen van 20 tot 40 cent per kilowattuur voor residentiële eindgebruikers.’

Je hebt het over een grote opgave…
‘Wij roepen de EU dan ook op ambitie te tonen en bijvoorbeeld vol in te zetten op de uitrol van batterijen. De opslagcapaciteit moet over 5 jaar 10 keer zo groot zijn als nu. We zien een markt die tussen de 500 en 780 gigawattuur ligt, gelinkt aan de doelstellingen van de EU en de groeiende business case voor batterijen.’

En wat zeg je tegen pv-exploitanten die nu in de problemen zitten vanwege negatieve energieprijzen en congestie?
‘Gepast energiemanagement is belangrijker dan ooit. Heb je nog geen batterij of plannen in die richting, ga er dan mee aan de slag. Is er een mismatch tussen productie en de afnemer van energie, bijvoorbeeld bij een contract voor een stroomafnameovereenkomst (ppa) dat curtailment niet toestaat, ga daar dan over in gesprek. Nieuwe innovatieve constructies zijn in dit verband zeer wenselijk. Hoe dan ook, flexibiliteit heeft momenteel absolute prioriteit in het kader van toekomstbestendige businesscases. Er is een negatieve correlatie tussen de winstgevendheid van zon en die van flexibele assets op de lange termijn. Met de batterijprijzen van vandaag, is het zeker de moeite hier eens naar te kijken. Ik ben benieuwd wat de andere deelnemers tijdens de discussie op de vakbeurs InterSolution hierover te zeggen hebben en welke ideeën ze hebben.’

De InterSolutionSummit vindt plaats woensdag 14 en donderdag 15 januari tijdens de vakbeurs InterSolution in Flanders Expo te Gent. Lezers van Solar & Storage Magazine kunnen hun tickets voor de beurs gratis registreren op de website van InterSolution met de uitnodigingscode P6231631.