De handreiking is door Rebel opgesteld in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en TKI Urban Energy.
2 lagen
Slimme energiesystemen worden net als smart grids en energyhubs steeds vaker genoemd als oplossing voor een overbelast stroomnet. De handreiking helpt organisaties die aan de slag willen met slimme IT-oplossingen om het energiesysteem zonder enorme fysieke ingrepen flexibeler te maken. Voorbeelden zijn een lokaal energiemanagementplatform en slimme laadpleinen. De handreiking geeft inzicht in welke oplossingen er zijn en ook hoe een gemeente, bedrijventerrein of energiecoöperatie dat slim kan organiseren.
In de handreiking worden binnen 2 ‘lagen’ oplossingen aangedragen. In de fysieke laag bevinden zich de oplossingen die vraag en aanbod optimaliseren door aanpassingen in het fysieke energiesysteem, bijvoorbeeld door het toevoegen van energieopslag- en conversiesystemen of de optimalisatie van aansluitingen. In de virtuele laag draait het om de toevoeging van datagedreven oplossingen die de uitwisseling van elektriciteit slim regelen.
Virtuele laag
Voorbeelden uit de handreiking van slimme oplossingen in de virtuele laag zijn:
- Energiemanagementplatform: in een energiemanagementplatform worden data over energieverbruik, energieprijzen en (eventueel) netcapaciteit gekoppeld. Door deze data te combineren, geeft het platform een seintje wanneer het gunstig is om energie te gebruiken. Het seintje kan bestaan uit prijsprikkels, duurzaamheidsprikkels en/of de beschikbaarheid van capaciteit op het netwerk.
- Handel: energiemanagementplatforms kunnen worden uitgebreid met een of meerdere handelsplatforms. Hiermee kunnen bewoners en/of bedrijven onderling duurzaam opgewekte elektriciteit verhandelen.
- Aggregator: bij veel collectieve slimme energiesystemen ontstaat een nieuwe rol in het energiesysteem, de rol van ‘aggregator’. De aggregator bundelt de flexibiliteit van meerdere kleine verbruikers en/of producenten in een zogenaamd portfolio. Deze gecombineerde capaciteit biedt de aggregator – op basis van vooraf bepaalde regels en kaders – aan op groothandels-, balancerings- of congestiemarkten.
Fysieke laag
Bij de fysieke laag wordt onderscheid gemaakt tussen slimme aansluitingen door aanpassing van het netwerk om slimmer met de netwerkcapaciteit om te gaan en toevoeging van buffercapaciteit en daarmee extra flexibiliteit.
- Cable pooling en meerdere energieleveranciers op één aansluiting (MLOEA): door slim om te gaan met de niet-gebruikte capaciteit van een aansluiting is meer netcapaciteit beschikbaar voor andere partijen. Door bijvoorbeeld zonne- en windenergie op 1 aansluiting aan te sluiten, kan de druk op het net verminderd worden en worden aansluitkosten bespaard.
- Gesloten Distributie Systeem (GDS): eigenaren van een geografisch afgebakend gebied mogen een ontheffing aanvragen om een eigen stroomnet aan te leggen en te beheren. Een GDS mag maximaal 500 aansluitingen hebben en er mogen geen huishoudens aangesloten zijn.
- Directe lijn: met een directe lijn verbindt men een opwekinstallatie direct aan de verbruiker. Voor een directe lijn is ook formele goedkeuring vanuit de Autoriteit Consument & Markt nodig.
- Batterijopslag: door een batterij te laden met opgewekte elektriciteit kan een fluctuerend aanbod van elektriciteit worden opgeslagen tot het moment dat er voldoende vraag is.
- Conversie naar warmte of koude: een andere vorm van buffering is het omzetten van elektriciteit naar een andere energievorm. Zo kan elektrische energie worden omgezet naar duurzame warmte of koude.
- Conversie naar gas (waterstof): naast de conversie naar warmte kan duurzaam opgewekte elektriciteit ook omgezet worden naar een gas. Een gas is relatief gemakkelijk te transporteren en voor langere periodes op te slaan.