‘We worden geconfronteerd met een buitengewone situatie – niet alleen omdat Rusland een onbetrouwbare leverancier is – zoals we de afgelopen dagen, weken, maanden hebben gezien, maar ook omdat Rusland actief de gasmarkt manipuleert’, aldus Von der Leyen. ‘We hebben de afgelopen 6 maanden tijdens deze oorlog onze paraatheid enorm vergroot en we hebben de greep die Rusland had op onze economie en ons continent verzwakt.’
Energieverzekering
Von der Leyen wijst ten eerste op de gezamenlijke Europese gasopslag. ‘Dat is echt een succesverhaal, want nu zitten we met de opslag al op 82 procent, terwijl het doel was om eind oktober 80 procent te bereiken. Ten tweede hebben we heel hard gewerkt om van Rusland te diversifiëren naar andere betrouwbare leveranciers, zoals bijvoorbeeld de Verenigde Staten, Noorwegen, Azerbeidzjan, Algerije en andere landen. Eigenlijk levert Noorwegen tegenwoordig meer gas aan de Europese Unie dan Rusland. En natuurlijk is de derde stap de belangrijkste. Dit zijn enorme investeringen in hernieuwbare-energiebronnen via REPowerEU. We zullen dit jaar hernieuwbare-energiebronnen inzetten die overeenkomen met ongeveer 8 miljard kubieke meter gas. Dus de hernieuwbare-energiebronnen zijn echt onze energieverzekering voor de toekomst.
Overloopeffecten
Toch ontkomt Europa volgens Von der Leyen op de elektriciteitsmarkt niet aan de overloopeffecten van de Russische manipulatie van de gasmarkt. ‘Maar er zijn ook andere factoren, want we zien deze zomer de effecten van klimaatverandering. We zien de droogte. Het opwekken van energie met waterkracht is in de Europese Unie met 26 procent verminderd en in Portugal met 46 procent. En we hebben het feit dat we momenteel minder kernenergie hebben in de Europese Unie. Dat is de reden waarom we nu worden geconfronteerd met astronomische elektriciteitsprijzen voor huishoudens en bedrijven, en met een enorme marktvolatiliteit. En daarom stellen we een reeks van 5 verschillende, directe maatregelen voor die we zullen bespreken met de lidstaten.’
1. Slim stroom besparen
De eerste maatregel is het slim besparen van stroom. ‘We moeten elektriciteit besparen, maar dan wel op een slimme manier’, legt Von der Leyen uit. ‘Als je kijkt naar de kosten van elektriciteit, zijn er piekvragen. En dat is wat duur is, want in deze piekvraag komt het dure gas op de markt. Dus wat we moeten doen, is de curve afvlakken en de piekvraag vermijden. We zullen een verplichte doelstelling voorstellen om het elektriciteitsverbruik tijdens de piekuren te verminderen.’
2. Inkomstenplafond elektriciteitsbedrijven
De tweede maatregel is het instellen van een plafond voor de inkomsten van elektriciteitsbedrijven. ‘Bedrijven die tegen lage kosten elektriciteit produceren, maar op de markt hoge prijzen krijgen, genereren enorme inkomsten’, duidt Von der Leyen. ‘Dat zijn inkomsten waar ze nooit op hebben gerekend; inkomsten waar ze nooit van hadden gedroomd; en inkomsten die ze in die mate niet kunnen herinvesteren. Deze inkomsten weerspiegelen niet hun productiekosten. Het is dus nu tijd voor de consumenten om te profiteren van de lage kosten van CO2-arme energiebronnen zoals bijvoorbeeld hernieuwbare energie. We zullen voorstellen om deze onverwachte winsten van elektriciteitsbedrijven door te sluizen naar de lidstaten, zodat de lidstaten de kwetsbare huishoudens en kwetsbare bedrijven kunnen steunen.’
3. Solidariteitsbijdrage van olie- en gasmaatschappijen
De derde maatregel die de Europese Commissie beoogt, is ingrijpen bij de fossiele- brandstofbedrijven. ‘Olie- en gasmaatschappijen hebben enorme winsten gemaakt’, stelt Von der Leyen. ‘Daarom zullen we voorstellen dat er een solidariteitsbijdrage komt voor deze bedrijven, want alle energiebronnen moeten helpen om deze crisis te boven te komen. De lidstaten zouden deze inkomsten moeten investeren om kwetsbare huishoudens en kwetsbare bedrijven te ondersteunen, maar ook gebruiken om te investeren in schone energiebronnen van eigen bodem, zoals hernieuwbare energie.’
4. Energiebedrijven helpen
De vierde maatregel is het helpen van de energiebedrijven bij het versterken van hun liquiditeitspositie. Von der Leyen hierover: ‘De energiebedrijven wordt momenteel gevraagd om onverwacht grote bedragen te verstrekken, wat niet alleen hun handelsvermogen, maar ook de stabiliteit van de termijnmarkten bedreigt. Het is een liquiditeitsprobleem. Daarom zullen we helpen om de liquiditeitssteun van de lidstaten voor energiebedrijven te vergemakkelijken. We zorgen ervoor dat staatsgaranties snel kunnen worden gegeven.’
5. Prijsplafond Russisch gas
De vijfde en laatste maatregel is een verlaging van de gaskosten. ‘Daarom zullen we een prijsplafond voor Russisch gas voorstellen’, aldus Von der Leyen. ‘Natuurlijk is het doel hier heel duidelijk. We weten allemaal dat onze sancties diep doordringen in de Russische economie, met een zware negatieve impact. We moeten snijden in de inkomsten van Rusland, die Poetin gebruikt om zijn gruwelijke oorlog in Oekraïne te financieren.’
De Europese Commissie bespreekt de 5 maatregelen op vrijdag 9 september met de informele raad van de ministers van Energie.
De juni 2024-editie van Solar Magazine is verschenen. Het tijdschrift bevat artikelen over de toekomst van de Nederlandse pv-markt, het potentieel van de directe lijn, balkonzonnepanelen en het verhogen van het zelfverbruik.